This overlay will guide you through the buttons:

| |
|
Shloka 1
श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः ॥२-२१॥

PADACHEDA

श्रीमत्-वाल्मीकिय-रामायणे अयोध्या-काण्डे एकविंशः सर्गः ॥२॥

TRANSLITERATION

śrīmat-vālmīkiya-rāmāyaṇe ayodhyā-kāṇḍe ekaviṃśaḥ sargaḥ ..2..
Shloka 1
तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम्।उवाच लक्ष्मणो दीनस्तत्कालसदृशं वचः॥ १॥

PADACHEDA

तथा तु विलपन्तीम् ताम् कौसल्याम् राम-मातरम्।उवाच लक्ष्मणः दीनः तद्-काल-सदृशम् वचः॥ १॥

TRANSLITERATION

tathā tu vilapantīm tām kausalyām rāma-mātaram.uvāca lakṣmaṇaḥ dīnaḥ tad-kāla-sadṛśam vacaḥ.. 1..
Shloka 2
न रोचते ममाप्येतदार्ये यद् राघवो वनम्।त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशंगतः॥ २॥

PADACHEDA

न रोचते मम अपि एतत् आर्ये यत् राघवः वनम्।त्यक्त्वा राज्य-श्रियम् गच्छेत् स्त्रियाः वाक्य-वशंगतः॥ २॥

TRANSLITERATION

na rocate mama api etat ārye yat rāghavaḥ vanam.tyaktvā rājya-śriyam gacchet striyāḥ vākya-vaśaṃgataḥ.. 2..
Shloka 3
विपरीतश्च वृद्धश्च विषयैश्च प्रधर्षितः।नृपः किमिव न ब्रूयाच्चोद्यमानः समन्मथः॥ ३॥

PADACHEDA

विपरीतः च वृद्धः च विषयैः च प्रधर्षितः।नृपः किम् इव न ब्रूयात् चोद्यमानः स मन्मथः॥ ३॥

TRANSLITERATION

viparītaḥ ca vṛddhaḥ ca viṣayaiḥ ca pradharṣitaḥ.nṛpaḥ kim iva na brūyāt codyamānaḥ sa manmathaḥ.. 3..
Shloka 4
नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम्।येन निर्वास्यते राष्ट्राद् वनवासाय राघवः॥ ४॥

PADACHEDA

न अस्य अपराधम् पश्यामि ना अपि दोषम् तथाविधम्।येन निर्वास्यते राष्ट्रात् वन-वासाय राघवः॥ ४॥

TRANSLITERATION

na asya aparādham paśyāmi nā api doṣam tathāvidham.yena nirvāsyate rāṣṭrāt vana-vāsāya rāghavaḥ.. 4..
Shloka 5
न तं पश्याम्यहं लोके परोक्षमपि यो नरः।स्वमित्रोऽपि निरस्तोऽपि योऽस्य दोषमुदाहरेत्॥ ५॥

PADACHEDA

न तम् पश्यामि अहम् लोके परोक्षम् अपि यः नरः।स्व-मित्रः अपि निरस्तः अपि यः अस्य दोषम् उदाहरेत्॥ ५॥

TRANSLITERATION

na tam paśyāmi aham loke parokṣam api yaḥ naraḥ.sva-mitraḥ api nirastaḥ api yaḥ asya doṣam udāharet.. 5..
Shloka 6
देवकल्पमृजुं दान्तं रिपूणामपि वत्सलम्।अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत् पुत्रमकारणात्॥ ६॥

PADACHEDA

देव-कल्पम् ऋजुम् दान्तम् रिपूणाम् अपि वत्सलम्।अवेक्षमाणः कः धर्मम् त्यजेत् पुत्रम् अकारणात्॥ ६॥

TRANSLITERATION

deva-kalpam ṛjum dāntam ripūṇām api vatsalam.avekṣamāṇaḥ kaḥ dharmam tyajet putram akāraṇāt.. 6..
Shloka 7
तदिदं वचनं राज्ञः पुनर्बाल्यमुपेयुषः।पुत्रः को हृदये कुर्याद् राजवृत्तमनुस्मरन्॥ ७॥

PADACHEDA

तत् इदम् वचनम् राज्ञः पुनर् बाल्यम् उपेयुषः।पुत्रः कः हृदये कुर्यात् राज-वृत्तम् अनुस्मरन्॥ ७॥

TRANSLITERATION

tat idam vacanam rājñaḥ punar bālyam upeyuṣaḥ.putraḥ kaḥ hṛdaye kuryāt rāja-vṛttam anusmaran.. 7..
Shloka 8
यावदेव न जानाति कश्चिदर्थमिमं नरः।तावदेव मया सार्धमात्मस्थं कुरु शासनम्॥ ८॥

PADACHEDA

यावत् एव न जानाति कश्चिद् अर्थम् इमम् नरः।तावत् एव मया सार्धम् आत्म-स्थम् कुरु शासनम्॥ ८॥

TRANSLITERATION

yāvat eva na jānāti kaścid artham imam naraḥ.tāvat eva mayā sārdham ātma-stham kuru śāsanam.. 8..
Shloka 9
मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव।कः समर्थोऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः॥ ९॥

PADACHEDA

मया पार्श्वे स धनुषा तव गुप्तस्य राघव।कः समर्थः अधिकम् कर्तुम् कृतान्तस्य इव तिष्ठतः॥ ९॥

TRANSLITERATION

mayā pārśve sa dhanuṣā tava guptasya rāghava.kaḥ samarthaḥ adhikam kartum kṛtāntasya iva tiṣṭhataḥ.. 9..
Shloka 10
निर्मनुष्यामिमां सर्वामयोध्यां मनुजर्षभ।करिष्यामि शरैस्तीक्ष्णैर्यदि स्थास्यति विप्रिये॥ १०॥

PADACHEDA

निर्मनुष्याम् इमाम् सर्वाम् अयोध्याम् मनुज-ऋषभ।करिष्यामि शरैः तीक्ष्णैः यदि स्थास्यति विप्रिये॥ १०॥

TRANSLITERATION

nirmanuṣyām imām sarvām ayodhyām manuja-ṛṣabha.kariṣyāmi śaraiḥ tīkṣṇaiḥ yadi sthāsyati vipriye.. 10..
Shloka 11
भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वास्य हितमिच्छति।सर्वांस्तांश्च वधिष्यामि मृदुर्हि परिभूयते॥ ११॥

PADACHEDA

भरतस्य अथ पक्ष्यः वा यः वा अस्य हितम् इच्छति।सर्वान् तान् च वधिष्यामि मृदुः हि परिभूयते॥ ११॥

TRANSLITERATION

bharatasya atha pakṣyaḥ vā yaḥ vā asya hitam icchati.sarvān tān ca vadhiṣyāmi mṛduḥ hi paribhūyate.. 11..
Shloka 12
प्रोत्साहितोऽयं कैकेय्या संतुष्टो यदि नः पिता।अमित्रभूतो निःसङ्गं वध्यतां वध्यतामपि॥ १२॥

PADACHEDA

प्रोत्साहितः अयम् कैकेय्या संतुष्टः यदि नः पिता।अमित्र-भूतः निःसङ्गम् वध्यताम् वध्यताम् अपि॥ १२॥

TRANSLITERATION

protsāhitaḥ ayam kaikeyyā saṃtuṣṭaḥ yadi naḥ pitā.amitra-bhūtaḥ niḥsaṅgam vadhyatām vadhyatām api.. 12..
Shloka 13
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः।उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम्॥ १३॥

PADACHEDA

गुरोः अपि अवलिप्तस्य कार्य-अकार्यम् अ जानतः।उत्पथम् प्रतिपन्नस्य कार्यम् भवति शासनम्॥ १३॥

TRANSLITERATION

guroḥ api avaliptasya kārya-akāryam a jānataḥ.utpatham pratipannasya kāryam bhavati śāsanam.. 13..
Shloka 14
बलमेष किमाश्रित्य हेतुं वा पुरुषोत्तम।दातुमिच्छति कैकेय्यै उपस्थितमिदं तव॥ १४॥

PADACHEDA

बलम् एष किम् आश्रित्य हेतुम् वा पुरुषोत्तम।दातुम् इच्छति कैकेय्यै उपस्थितम् इदम् तव॥ १४॥

TRANSLITERATION

balam eṣa kim āśritya hetum vā puruṣottama.dātum icchati kaikeyyai upasthitam idam tava.. 14..
Shloka 15
त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरमनुत्तमम्।कास्य शक्तिः श्रियं दातुं भरतायारिशासन॥ १५॥

PADACHEDA

त्वया च एव मया च एव कृत्वा वैरम् अनुत्तमम्।का अस्य शक्तिः श्रियम् दातुम् भरताय अरि-शासन॥ १५॥

TRANSLITERATION

tvayā ca eva mayā ca eva kṛtvā vairam anuttamam.kā asya śaktiḥ śriyam dātum bharatāya ari-śāsana.. 15..
Shloka 16
अनुरक्तोऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः।सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे॥ १६॥

PADACHEDA

अनुरक्तः अस्मि भावेन भ्रातरम् देवि तत्त्वतः।सत्येन धनुषा च एव दत्तेन इष्टेन ते शपे॥ १६॥

TRANSLITERATION

anuraktaḥ asmi bhāvena bhrātaram devi tattvataḥ.satyena dhanuṣā ca eva dattena iṣṭena te śape.. 16..
Shloka 17
दीप्तमग्निमरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति।प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वमवधारय॥ १७॥

PADACHEDA

दीप्तम् अग्निम् अरण्यम् वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति।प्रविष्टम् तत्र माम् देवि त्वम् पूर्वम् अवधारय॥ १७॥

TRANSLITERATION

dīptam agnim araṇyam vā yadi rāmaḥ pravekṣyati.praviṣṭam tatra mām devi tvam pūrvam avadhāraya.. 17..
Shloka 18
हरामि वीर्याद् दुःखं ते तमः सूर्य इवोदितः।देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु॥ १८॥

PADACHEDA

हरामि वीर्यात् दुःखम् ते तमः सूर्यः इव उदितः।देवी पश्यतु मे वीर्यम् राघवः च एव पश्यतु॥ १८॥

TRANSLITERATION

harāmi vīryāt duḥkham te tamaḥ sūryaḥ iva uditaḥ.devī paśyatu me vīryam rāghavaḥ ca eva paśyatu.. 18..
Shloka 19
हनिष्ये पितरं वृद्धं कैकेय्यासक्तमानसम्।कृपणं च स्थितं बाल्ये वृद्धभावेन गर्हितम्॥ १९॥

PADACHEDA

हनिष्ये पितरम् वृद्धम् कैकेय्या आसक्त-मानसम्।कृपणम् च स्थितम् बाल्ये वृद्ध-भावेन गर्हितम्॥ १९॥

TRANSLITERATION

haniṣye pitaram vṛddham kaikeyyā āsakta-mānasam.kṛpaṇam ca sthitam bālye vṛddha-bhāvena garhitam.. 19..
Shloka 20
एतत् तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः।उवाच रामं कौसल्या रुदती शोकलालसा॥ २०॥

PADACHEDA

एतत् तु वचनम् श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः।उवाच रामम् कौसल्या रुदती शोक-लालसा॥ २०॥

TRANSLITERATION

etat tu vacanam śrutvā lakṣmaṇasya mahātmanaḥ.uvāca rāmam kausalyā rudatī śoka-lālasā.. 20..
Shloka 21
भ्रातुस्ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया।यदत्रानन्तरं तत्त्वं कुरुष्व यदि रोचते॥ २१॥

PADACHEDA

भ्रातुः ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतम् त्वया।यत् अत्र अनन्तरम् तत् त्वम् कुरुष्व यदि रोचते॥ २१॥

TRANSLITERATION

bhrātuḥ te vadataḥ putra lakṣmaṇasya śrutam tvayā.yat atra anantaram tat tvam kuruṣva yadi rocate.. 21..
Shloka 22
न चाधर्म्यं वचः श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम्।विहाय शोकसंतप्तां गन्तुमर्हसि मामितः॥ २२॥

PADACHEDA

न च अधर्म्यम् वचः श्रुत्वा सपत्न्याः मम भाषितम्।विहाय शोक-संतप्ताम् गन्तुम् अर्हसि माम् इतस्॥ २२॥

TRANSLITERATION

na ca adharmyam vacaḥ śrutvā sapatnyāḥ mama bhāṣitam.vihāya śoka-saṃtaptām gantum arhasi mām itas.. 22..
Shloka 23
धर्मज्ञ इति धर्मिष्ठ धर्मं चरितुमिच्छसि।शुश्रूष मामिहस्थस्त्वं चर धर्ममनुत्तमम्॥ २३॥

PADACHEDA

धर्म-ज्ञः इति धर्मिष्ठ धर्मम् चरितुम् इच्छसि।शुश्रूष माम् इहस्थः त्वम् चर धर्मम् अनुत्तमम्॥ २३॥

TRANSLITERATION

dharma-jñaḥ iti dharmiṣṭha dharmam caritum icchasi.śuśrūṣa mām ihasthaḥ tvam cara dharmam anuttamam.. 23..
Shloka 24
शुश्रूषुर्जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन्।परेण तपसा युक्तः काश्यपस्त्रिदिवं गतः॥ २४॥

PADACHEDA

शुश्रूषुः जननीम् पुत्र स्व-गृहे नियतः वसन्।परेण तपसा युक्तः काश्यपः त्रिदिवम् गतः॥ २४॥

TRANSLITERATION

śuśrūṣuḥ jananīm putra sva-gṛhe niyataḥ vasan.pareṇa tapasā yuktaḥ kāśyapaḥ tridivam gataḥ.. 24..
Shloka 25
यथैव राजा पूज्यस्ते गौरवेण तथा ह्यहम्।त्वां साहं नानुजानामि न गन्तव्यमितो वनम्॥ २५॥

PADACHEDA

यथा एव राजा पूज्यः ते गौरवेण तथा हि अहम्।त्वाम् सा अहम् न अनुजानामि न गन्तव्यम् इतस् वनम्॥ २५॥

TRANSLITERATION

yathā eva rājā pūjyaḥ te gauraveṇa tathā hi aham.tvām sā aham na anujānāmi na gantavyam itas vanam.. 25..
Shloka 26
त्वद्वियोगान्न मे कार्यं जीवितेन सुखेन च।त्वया सह मम श्रेयस्तृणानामपि भक्षणम्॥ २६॥

PADACHEDA

त्वद्-वियोगात् न मे कार्यम् जीवितेन सुखेन च।त्वया सह मम श्रेयः तृणानाम् अपि भक्षणम्॥ २६॥

TRANSLITERATION

tvad-viyogāt na me kāryam jīvitena sukhena ca.tvayā saha mama śreyaḥ tṛṇānām api bhakṣaṇam.. 26..
Shloka 27
यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम्।अहं प्रायमिहासिष्ये न च शक्ष्यामि जीवितुम्॥ २७॥

PADACHEDA

यदि त्वम् यास्यसि वनम् त्यक्त्वा माम् शोक-लालसाम्।अहम् प्रायम् इह आसिष्ये न च शक्ष्यामि जीवितुम्॥ २७॥

TRANSLITERATION

yadi tvam yāsyasi vanam tyaktvā mām śoka-lālasām.aham prāyam iha āsiṣye na ca śakṣyāmi jīvitum.. 27..
Shloka 28
ततस्त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम्।ब्रह्महत्यामिवाधर्मात् समुद्रः सरितां पतिः॥ २८॥

PADACHEDA

ततस् त्वम् प्राप्स्यसे पुत्र निरयम् लोक-विश्रुतम्।ब्रह्महत्याम् इव अधर्मात् समुद्रः सरिताम् पतिः॥ २८॥

TRANSLITERATION

tatas tvam prāpsyase putra nirayam loka-viśrutam.brahmahatyām iva adharmāt samudraḥ saritām patiḥ.. 28..
Shloka 29
विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः।उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम्॥ २९॥

PADACHEDA

विलपन्तीम् तथा दीनाम् कौसल्याम् जननीम् ततस्।उवाच रामः धर्म-आत्मा वचनम् धर्म-संहितम्॥ २९॥

TRANSLITERATION

vilapantīm tathā dīnām kausalyām jananīm tatas.uvāca rāmaḥ dharma-ātmā vacanam dharma-saṃhitam.. 29..
Shloka 30
नास्ति शक्तिः पितुर्वाक्यं समतिक्रमितुं मम।प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुमिच्छाम्यहं वनम्॥ ३०॥

PADACHEDA

न अस्ति शक्तिः पितुः वाक्यम् समतिक्रमितुम् मम।प्रसादये त्वाम् शिरसा गन्तुम् इच्छामि अहम् वनम्॥ ३०॥

TRANSLITERATION

na asti śaktiḥ pituḥ vākyam samatikramitum mama.prasādaye tvām śirasā gantum icchāmi aham vanam.. 30..
Shloka 31
ऋषिणा च पितुर्वाक्यं कुर्वता वनचारिणा।गौर्हता जानताधर्मं कण्डुना च विपश्चिता॥ ३१॥

PADACHEDA

ऋषिणा च पितुः वाक्यम् कुर्वता वन-चारिणा।गौः हता जानता अधर्मम् कण्डुना च विपश्चिता॥ ३१॥

TRANSLITERATION

ṛṣiṇā ca pituḥ vākyam kurvatā vana-cāriṇā.gauḥ hatā jānatā adharmam kaṇḍunā ca vipaścitā.. 31..
Shloka 32
अस्माकं तु कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः।खनद्भिः सागरैर्भूमिमवाप्तः सुमहान् वधः॥ ३२॥

PADACHEDA

अस्माकम् तु कुले पूर्वम् सगरस्य आज्ञया पितुः।खनद्भिः सागरैः भूमिम् अवाप्तः सु महान् वधः॥ ३२॥

TRANSLITERATION

asmākam tu kule pūrvam sagarasya ājñayā pituḥ.khanadbhiḥ sāgaraiḥ bhūmim avāptaḥ su mahān vadhaḥ.. 32..
Shloka 33
जामदग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम्।कृत्ता परशुनारण्ये पितुर्वचनकारणात्॥ ३३॥

PADACHEDA

जामदग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम्।कृत्ता परशुना अरण्ये पितुः वचन-कारणात्॥ ३३॥

TRANSLITERATION

jāmadagnyena rāmeṇa reṇukā jananī svayam.kṛttā paraśunā araṇye pituḥ vacana-kāraṇāt.. 33..
Shloka 34
एतैरन्यैश्च बहुभिर्देवि देवसमैः कृतम्।पितुर्वचनमक्लीबं करिष्यामि पितुर्हितम्॥ ३४॥

PADACHEDA

एतैः अन्यैः च बहुभिः देवि देव-समैः कृतम्।पितुः वचनम् अक्लीबम् करिष्यामि पितुः हितम्॥ ३४॥

TRANSLITERATION

etaiḥ anyaiḥ ca bahubhiḥ devi deva-samaiḥ kṛtam.pituḥ vacanam aklībam kariṣyāmi pituḥ hitam.. 34..
Shloka 35
न खल्वेतन्मयैकेन क्रियते पितृशासनम्।एतैरपि कृतं देवि ये मया परिकीर्तिताः॥ ३५॥

PADACHEDA

न खलु एतत् मया एकेन क्रियते पितृ-शासनम्।एतैः अपि कृतम् देवि ये मया परिकीर्तिताः॥ ३५॥

TRANSLITERATION

na khalu etat mayā ekena kriyate pitṛ-śāsanam.etaiḥ api kṛtam devi ye mayā parikīrtitāḥ.. 35..
Shloka 36
नाहं धर्ममपूर्वं ते प्रतिकूलं प्रवर्तये।पूर्वैरयमभिप्रेतो गतो मार्गोऽनुगम्यते॥ ३६॥

PADACHEDA

न अहम् धर्मम् अपूर्वम् ते प्रतिकूलम् प्रवर्तये।पूर्वैः अयम् अभिप्रेतः गतः मार्गः अनुगम्यते॥ ३६॥

TRANSLITERATION

na aham dharmam apūrvam te pratikūlam pravartaye.pūrvaiḥ ayam abhipretaḥ gataḥ mārgaḥ anugamyate.. 36..
Shloka 37
तदेतत् तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा।पितुर्हि वचनं कुर्वन् न कश्चिन्नाम हीयते॥ ३७॥

PADACHEDA

तत् एतत् तु मया कार्यम् क्रियते भुवि ना अन्यथा।पितुः हि वचनम् कुर्वत् न कश्चिद् नाम हीयते॥ ३७॥

TRANSLITERATION

tat etat tu mayā kāryam kriyate bhuvi nā anyathā.pituḥ hi vacanam kurvat na kaścid nāma hīyate.. 37..
Shloka 38
तामेवमुक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनरब्रवीत्।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्॥ ३८॥

PADACHEDA

ताम् एवम् उक्त्वा जननीम् लक्ष्मणम् पुनर् अब्रवीत्।वाक्यम् वाक्य-विदाम् श्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्व-धनुष्मताम्॥ ३८॥

TRANSLITERATION

tām evam uktvā jananīm lakṣmaṇam punar abravīt.vākyam vākya-vidām śreṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ sarva-dhanuṣmatām.. 38..
Shloka 39
तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहमनुत्तमम्।विक्रमं चैव सत्त्वं च तेजश्च सुदुरासदम्॥ ३९॥

PADACHEDA

तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहम् अनुत्तमम्।विक्रमम् च एव सत्त्वम् च तेजः च सु दुरासदम्॥ ३९॥

TRANSLITERATION

tava lakṣmaṇa jānāmi mayi sneham anuttamam.vikramam ca eva sattvam ca tejaḥ ca su durāsadam.. 39..
Shloka 40
मम मातुर्महद् दुःखमतुलं शुभलक्षण।अभिप्रायं न विज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च॥ ४०॥

PADACHEDA

मम मातुः महत् दुःखम् अतुलम् शुभ-लक्षण।अभिप्रायम् न विज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च॥ ४०॥

TRANSLITERATION

mama mātuḥ mahat duḥkham atulam śubha-lakṣaṇa.abhiprāyam na vijñāya satyasya ca śamasya ca.. 40..
Shloka 41
धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम्।धर्मसंश्रितमप्येतत् पितुर्वचनमुत्तमम्॥ ४१॥

PADACHEDA

धर्मः हि परमः लोके धर्मे सत्यम् प्रतिष्ठितम्।धर्म-संश्रितम् अपि एतत् पितुः वचनम् उत्तमम्॥ ४१॥

TRANSLITERATION

dharmaḥ hi paramaḥ loke dharme satyam pratiṣṭhitam.dharma-saṃśritam api etat pituḥ vacanam uttamam.. 41..
Shloka 42
संश्रुत्य च पितुर्वाक्यं मातुर्वा ब्राह्मणस्य वा।न कर्तव्यं वृथा वीर धर्ममाश्रित्य तिष्ठता॥ ४२॥

PADACHEDA

संश्रुत्य च पितुः वाक्यम् मातुः वा ब्राह्मणस्य वा।न कर्तव्यम् वृथा वीर धर्मम् आश्रित्य तिष्ठता॥ ४२॥

TRANSLITERATION

saṃśrutya ca pituḥ vākyam mātuḥ vā brāhmaṇasya vā.na kartavyam vṛthā vīra dharmam āśritya tiṣṭhatā.. 42..
Shloka 43
सोऽहं न शक्ष्यामि पुनर्नियोगमतिवर्तितुम्।पितुर्हि वचनाद् वीर कैकेय्याहं प्रचोदितः॥ ४३॥

PADACHEDA

सः अहम् न शक्ष्यामि पुनर् नियोगम् अतिवर्तितुम्।पितुः हि वचनात् वीर कैकेय्या अहम् प्रचोदितः॥ ४३॥

TRANSLITERATION

saḥ aham na śakṣyāmi punar niyogam ativartitum.pituḥ hi vacanāt vīra kaikeyyā aham pracoditaḥ.. 43..
Shloka 44
तदेतां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम्।धर्ममाश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिरनुगम्यताम्॥ ४४॥

PADACHEDA

तत् एताम् विसृज अनार्याम् क्षत्र-धर्म-आश्रिताम् मतिम्।धर्मम् आश्रय मा तैक्ष्ण्यम् मद्-बुद्धिः अनुगम्यताम्॥ ४४॥

TRANSLITERATION

tat etām visṛja anāryām kṣatra-dharma-āśritām matim.dharmam āśraya mā taikṣṇyam mad-buddhiḥ anugamyatām.. 44..
Shloka 45
तमेवमुक्त्वा सौहार्दाद् भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः।उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिः शिरसा नतः॥ ४५॥

PADACHEDA

तम् एवम् उक्त्वा सौहार्दात् भ्रातरम् लक्ष्मण-अग्रजः।उवाच भूयस् कौसल्याम् प्राञ्जलिः शिरसा नतः॥ ४५॥

TRANSLITERATION

tam evam uktvā sauhārdāt bhrātaram lakṣmaṇa-agrajaḥ.uvāca bhūyas kausalyām prāñjaliḥ śirasā nataḥ.. 45..
Shloka 46
अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तमितो वनम्।शापितासि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे॥ ४६॥

PADACHEDA

अनुमन्यस्व माम् देवि गमिष्यन्तम् इतस् वनम्।शापितासि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे॥ ४६॥

TRANSLITERATION

anumanyasva mām devi gamiṣyantam itas vanam.śāpitāsi mama prāṇaiḥ kuru svastyayanāni me.. 46..
Shloka 47
तीर्णप्रतिज्ञश्च वनात् पुनरेष्याम्यहं पुरीम्।ययातिरिव राजर्षिः पुरा हित्वा पुनर्दिवम्॥ ४७॥

PADACHEDA

तीर्ण-प्रतिज्ञः च वनात् पुनर् एष्यामि अहम् पुरीम्।ययातिः इव राजर्षिः पुरा हित्वा पुनर् दिवम्॥ ४७॥

TRANSLITERATION

tīrṇa-pratijñaḥ ca vanāt punar eṣyāmi aham purīm.yayātiḥ iva rājarṣiḥ purā hitvā punar divam.. 47..
Shloka 48
शोकः संधार्यतां मातर्हृदये साधु मा शुचः।वनवासादिहैष्यामि पुनः कृत्वा पितुर्वचः॥ ४८॥

PADACHEDA

शोकः संधार्यताम् मातर् हृदये साधु मा शुचः।वन-वासात् इह एष्यामि पुनर् कृत्वा पितुः वचः॥ ४८॥

TRANSLITERATION

śokaḥ saṃdhāryatām mātar hṛdaye sādhu mā śucaḥ.vana-vāsāt iha eṣyāmi punar kṛtvā pituḥ vacaḥ.. 48..
Shloka 49
त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया।पितुर्नियोगे स्थातव्यमेष धर्मः सनातनः॥ ४९॥

PADACHEDA

त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया।पितुः नियोगे स्थातव्यम् एष धर्मः सनातनः॥ ४९॥

TRANSLITERATION

tvayā mayā ca vaidehyā lakṣmaṇena sumitrayā.pituḥ niyoge sthātavyam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ.. 49..
Shloka 50
अम्ब सम्भृत्य सम्भारान् दुःखं हृदि निगृह्य च।वनवासकृता बुद्धिर्मम धर्म्यानुवर्त्यताम्॥ ५०॥

PADACHEDA

अम्ब सम्भृत्य सम्भारान् दुःखम् हृदि निगृह्य च।वन-वास-कृता बुद्धिः मम धर्म्या अनुवर्त्यताम्॥ ५०॥

TRANSLITERATION

amba sambhṛtya sambhārān duḥkham hṛdi nigṛhya ca.vana-vāsa-kṛtā buddhiḥ mama dharmyā anuvartyatām.. 50..
Shloka 51
एतद् वचस्तस्य निशम्य माता सुधर्म्यमव्यग्रमविक्लवं च।मृतेव संज्ञां प्रतिलभ्य देवी समीक्ष्य रामं पुनरित्युवाच॥ ५१॥

PADACHEDA

एतत् वचः तस्य निशम्य माता सु धर्म्यम् अव्यग्रम् अविक्लवम् च।मृता इव संज्ञाम् प्रतिलभ्य देवी समीक्ष्य रामम् पुनर् इति उवाच॥ ५१॥

TRANSLITERATION

etat vacaḥ tasya niśamya mātā su dharmyam avyagram aviklavam ca.mṛtā iva saṃjñām pratilabhya devī samīkṣya rāmam punar iti uvāca.. 51..
Shloka 52
यथैव ते पुत्र पिता तथाहं गुरुः स्वधर्मेण सुहृत्तया च।न त्वानुजानामि न मां विहाय सुदुःखितामर्हसि पुत्र गन्तुम्॥ ५२॥

PADACHEDA

यथा एव ते पुत्र पिता तथा अहम् गुरुः स्वधर्मेण सुहृद्-तया च।न त्वा अनुजानामि न माम् विहाय सु दुःखिताम् अर्हसि पुत्र गन्तुम्॥ ५२॥

TRANSLITERATION

yathā eva te putra pitā tathā aham guruḥ svadharmeṇa suhṛd-tayā ca.na tvā anujānāmi na mām vihāya su duḥkhitām arhasi putra gantum.. 52..
Shloka 53
किं जीवितेनेह विना त्वया मे लोकेन वा किं स्वधयामृतेन।श्रेयो मुहूर्तं तव संनिधानं ममैव कृत्स्नादपि जीवलोकात्॥ ५३॥

PADACHEDA

किम् जीवितेन इह विना त्वया मे लोकेन वा किम् स्वधया अमृतेन।श्रेयः मुहूर्तम् तव संनिधानम् मम एव कृत्स्नात् अपि जीव-लोकात्॥ ५३॥

TRANSLITERATION

kim jīvitena iha vinā tvayā me lokena vā kim svadhayā amṛtena.śreyaḥ muhūrtam tava saṃnidhānam mama eva kṛtsnāt api jīva-lokāt.. 53..
Shloka 54
नरैरिवोल्काभिरपोह्यमानो महागजो ध्वान्तमभिप्रविष्टः।भूयः प्रजज्वाल विलापमेवं निशम्य रामः करुणं जनन्याः॥ ५४॥

PADACHEDA

नरैः इव उल्काभिः अपोह्यमानः महा-गजः ध्वान्तम् अभिप्रविष्टः।भूयस् प्रजज्वाल विलापम् एवम् निशम्य रामः करुणम् जनन्याः॥ ५४॥

TRANSLITERATION

naraiḥ iva ulkābhiḥ apohyamānaḥ mahā-gajaḥ dhvāntam abhipraviṣṭaḥ.bhūyas prajajvāla vilāpam evam niśamya rāmaḥ karuṇam jananyāḥ.. 54..
Shloka 55
स मातरं चैव विसंज्ञकल्पा- मार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम्।धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम्॥ ५५॥

PADACHEDA

स मातरम् च एव विसंज्ञ-कल्पा मार्तम् च सौमित्रिम् अभिप्रतप्तम्।धर्मे स्थितः धर्म्यम् उवाच वाक्यम् यथा सः एव अर्हति तत्र वक्तुम्॥ ५५॥

TRANSLITERATION

sa mātaram ca eva visaṃjña-kalpā mārtam ca saumitrim abhiprataptam.dharme sthitaḥ dharmyam uvāca vākyam yathā saḥ eva arhati tatra vaktum.. 55..
Shloka 56
अहं हि ते लक्ष्मण नित्यमेव जानामि भक्तिं च पराक्रमं च।मम त्वभिप्रायमसंनिरीक्ष्य मात्रा सहाभ्यर्दसि मा सुदुःखम्॥ ५६॥

PADACHEDA

अहम् हि ते लक्ष्मण नित्यम् एव जानामि भक्तिम् च पराक्रमम् च।मम तु अभिप्रायम् अ संनिरीक्ष्य मात्रा सह अभ्यर्दसि मा सु दुःखम्॥ ५६॥

TRANSLITERATION

aham hi te lakṣmaṇa nityam eva jānāmi bhaktim ca parākramam ca.mama tu abhiprāyam a saṃnirīkṣya mātrā saha abhyardasi mā su duḥkham.. 56..
Shloka 57
धर्मार्थकामाः खलु जीवलोके समीक्षिता धर्मफलोदयेषु।ये तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे भार्येव वश्याभिमता सपुत्रा॥ ५७॥

PADACHEDA

धर्म-अर्थ-कामाः खलु जीव-लोके समीक्षिताः धर्म-फल-उदयेषु।ये तत्र सर्वे स्युः असंशयम् मे भार्या इव वश्य-अभिमता स पुत्रा॥ ५७॥

TRANSLITERATION

dharma-artha-kāmāḥ khalu jīva-loke samīkṣitāḥ dharma-phala-udayeṣu.ye tatra sarve syuḥ asaṃśayam me bhāryā iva vaśya-abhimatā sa putrā.. 57..
Shloka 58
यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसंनिविष्टा धर्मो यतः स्यात् तदुपक्रमेत।द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता॥ ५८॥

PADACHEDA

यस्मिन् तु सर्वे स्युः असंनिविष्टाः धर्मः यतस् स्यात् तत् उपक्रमेत।द्वेष्यः भवति अर्थ-परः हि लोके काम-आत्म-ता खलु अपि न प्रशस्ता॥ ५८॥

TRANSLITERATION

yasmin tu sarve syuḥ asaṃniviṣṭāḥ dharmaḥ yatas syāt tat upakrameta.dveṣyaḥ bhavati artha-paraḥ hi loke kāma-ātma-tā khalu api na praśastā.. 58..
Shloka 59
गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धः क्रोधात् प्रहर्षादथवापि कामात्।यद् व्यादिशेत् कार्यमवेक्ष्य धर्मं कस्तं न कुर्यादनृशंसवृत्तिः॥ ५९॥

PADACHEDA

गुरुः च राजा च पिता च वृद्धः क्रोधात् प्रहर्षात् अथवा अपि कामात्।यत् व्यादिशेत् कार्यम् अवेक्ष्य धर्मम् कः तम् न कुर्यात् अ नृशंस-वृत्तिः॥ ५९॥

TRANSLITERATION

guruḥ ca rājā ca pitā ca vṛddhaḥ krodhāt praharṣāt athavā api kāmāt.yat vyādiśet kāryam avekṣya dharmam kaḥ tam na kuryāt a nṛśaṃsa-vṛttiḥ.. 59..
Shloka 60
न तेन शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञा- मिमां न कर्तुं सकलां यथावत्।स ह्यावयोस्तात गुरुर्नियोगे देव्याश्च भर्ता स गतिश्च धर्मः॥ ६०॥

PADACHEDA

न तेन शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञाम् इमाम् न कर्तुम् सकलाम् यथावत्।स हि आवयोः तात गुरुः नियोगे देव्याः च भर्ता स गतिः च धर्मः॥ ६०॥

TRANSLITERATION

na tena śaknomi pituḥ pratijñām imām na kartum sakalām yathāvat.sa hi āvayoḥ tāta guruḥ niyoge devyāḥ ca bhartā sa gatiḥ ca dharmaḥ.. 60..
Shloka 61
तस्मिन् पुनर्जीवति धर्मराजे विशेषतः स्वे पथि वर्तमाने।देवी मया सार्धमितोऽभिगच्छेत् कथंस्विदन्या विधवेव नारी॥ ६१॥

PADACHEDA

तस्मिन् पुनर् जीवति धर्मराजे विशेषतः स्वे पथि वर्तमाने।देवी मया सार्धम् इतस् अभिगच्छेत् कथम् स्विद् अन्या विधवा इव नारी॥ ६१॥

TRANSLITERATION

tasmin punar jīvati dharmarāje viśeṣataḥ sve pathi vartamāne.devī mayā sārdham itas abhigacchet katham svid anyā vidhavā iva nārī.. 61..
Shloka 62
सा मानुमन्यस्व वनं व्रजन्तं कुरुष्व नः स्वस्त्ययनानि देवि।यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः॥ ६२॥

PADACHEDA

सा मा अनुमन्यस्व वनम् व्रजन्तम् कुरुष्व नः स्वस्त्ययनानि देवि।यथा समाप्ते पुनर् आव्रजेयम् यथा हि सत्येन पुनर् ययातिः॥ ६२॥

TRANSLITERATION

sā mā anumanyasva vanam vrajantam kuruṣva naḥ svastyayanāni devi.yathā samāpte punar āvrajeyam yathā hi satyena punar yayātiḥ.. 62..
Shloka 63
यशो ह्यहं केवलराज्यकारणा- न्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम्।अदीर्घकालेन तु देवि जीविते वृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः॥ ६३॥

PADACHEDA

यशः हि अहम् केवल-राज्य-कारणात् न पृष्ठतस् कर्तुम् अलम् महा-उदयम्।अदीर्घ-कालेन तु देवि जीविते वृणे अवराम् अद्य महीम् अधर्मतः॥ ६३॥

TRANSLITERATION

yaśaḥ hi aham kevala-rājya-kāraṇāt na pṛṣṭhatas kartum alam mahā-udayam.adīrgha-kālena tu devi jīvite vṛṇe avarām adya mahīm adharmataḥ.. 63..
Shloka 64
प्रसादयन्नरवृषभः स मातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनं चकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम्॥ ६४॥

PADACHEDA

प्रसादयन् नर-वृषभः स मातरम् पराक्रमात् जिगमिषुः एव दण्डकान्।अथ अनुजम् भृशम् अनुशास्य दर्शनम् चकार ताम् हृदि जननीम् प्रदक्षिणम्॥ ६४॥

TRANSLITERATION

prasādayan nara-vṛṣabhaḥ sa mātaram parākramāt jigamiṣuḥ eva daṇḍakān.atha anujam bhṛśam anuśāsya darśanam cakāra tām hṛdi jananīm pradakṣiṇam.. 64..
Shloka 65
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः ॥२-२१॥

PADACHEDA

इति आर्षे श्रीमत्-रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये अयोध्या-काण्डे एकविंशः सर्गः ॥२॥

TRANSLITERATION

iti ārṣe śrīmat-rāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye ayodhyā-kāṇḍe ekaviṃśaḥ sargaḥ ..2..

Add to Playlist

Practice Later

No Playlist Found

Create a Verse Post


Shloka QR Code

🔗

🪔 Powered by Gyaandweep.com

namo namaḥ!

भाषा चुने (Choose Language)

नमो नमः

Practice 100+ Vedic scriptures and 1000s of chants — one verse at a time.

Sign In