Gyaandweep | Bharatmuni Natyashastra Dvitiya Adhyaya

Adhyaya Begins

॥ नाट्यशास्त्रम् अध्याय २ ॥

PADACHEDA

॥ नाट्य-शास्त्रम् अध्याय- ॥

TRANSLITERATION

.. nāṭya-śāstram adhyāya- ..

Adhyaya Begins

॥ श्रीरस्तु ॥

PADACHEDA

॥ श्रीः अस्तु ॥

TRANSLITERATION

.. śrīḥ astu ..

Adhyaya Begins

अथ भारतीये नाट्यशास्त्रे द्वितीयोऽध्यायः ।

PADACHEDA

अथ भारतीये नाट्य-शास्त्रे द्वितीयः अध्यायः ।

TRANSLITERATION

atha bhāratīye nāṭya-śāstre dvitīyaḥ adhyāyaḥ .

Shloka 1

भरतस्य वचः श्रुत्वा पप्रच्छुर्मुनयस्ततः । भगवन् श्रोतुमिच्छामो यजनं रङ्गसंश्रयम् ॥ १॥

PADACHEDA

भरतस्य वचः श्रुत्वा पप्रच्छुः मुनयः ततस् । भगवन् श्रोतुम् इच्छामः यजनम् रङ्ग-संश्रयम् ॥ १॥

TRANSLITERATION

bharatasya vacaḥ śrutvā papracchuḥ munayaḥ tatas . bhagavan śrotum icchāmaḥ yajanam raṅga-saṃśrayam .. 1..

Shloka 2

अथ वा या क्रियास्तत्र लक्षणं यच्च पूजनम् । भविष्यद्भिर्नरैः कार्यं कथं तन्नाट्यवेश्मनि ॥ २॥

PADACHEDA

अथ वा याः क्रियाः तत्र लक्षणम् यत् च पूजनम् । भविष्यद्भिः नरैः कार्यम् कथम् तत् नाट्य-वेश्मनि ॥ २॥

TRANSLITERATION

atha vā yāḥ kriyāḥ tatra lakṣaṇam yat ca pūjanam . bhaviṣyadbhiḥ naraiḥ kāryam katham tat nāṭya-veśmani .. 2..

Shloka 3

इहादिर्नाट्ययोगस्य नाट्यमण्डप एव हि । तस्मात्तस्यैव तावत्त्वं लक्षणं वक्तुमर्हसि ॥ ३॥

PADACHEDA

इह आदिः नाट्य-योगस्य नाट्य-मण्डपः एव हि । तस्मात् तस्य एव तावत् त्वम् लक्षणम् वक्तुम् अर्हसि ॥ ३॥

TRANSLITERATION

iha ādiḥ nāṭya-yogasya nāṭya-maṇḍapaḥ eva hi . tasmāt tasya eva tāvat tvam lakṣaṇam vaktum arhasi .. 3..

Shloka 4

तेषां तु वचनं श्रुत्वा मुनीनां भरतोऽब्रवीत् । लक्षणं पूजनं चैव श्रूयतां नाट्यवेश्मनः ॥ ४॥

PADACHEDA

तेषाम् तु वचनम् श्रुत्वा मुनीनाम् भरतः अब्रवीत् । लक्षणम् पूजनम् च एव श्रूयताम् नाट्य-वेश्मनः ॥ ४॥

TRANSLITERATION

teṣām tu vacanam śrutvā munīnām bharataḥ abravīt . lakṣaṇam pūjanam ca eva śrūyatām nāṭya-veśmanaḥ .. 4..

Shloka 5

दिव्यानां मानसी सृष्टिर्गृहेषूपवनेषु च । ( यथा भावाभिनिर्वर्त्याः सर्वे भावास्तु मानुषाः ॥) नराणां यत्नतः कार्या लक्षणाभिहिता क्रिया ॥ ५॥

PADACHEDA

दिव्यानाम् मानसी सृष्टिः गृहेषु उपवनेषु च । ( यथा भाव-अभिनिर्वर्त्याः सर्वे भावाः तु मानुषाः ॥) नराणाम् यत्नतः कार्या लक्षण-अभिहिता क्रिया ॥ ५॥

TRANSLITERATION

divyānām mānasī sṛṣṭiḥ gṛheṣu upavaneṣu ca . ( yathā bhāva-abhinirvartyāḥ sarve bhāvāḥ tu mānuṣāḥ ..) narāṇām yatnataḥ kāryā lakṣaṇa-abhihitā kriyā .. 5..

Shloka 6

श्रूयतां तद्यथा यत्र कर्तव्यो नाट्यमण्डपः । तस्य वास्तु च पूजा च यथा योज्या प्रयत्नतः ॥ ६॥

PADACHEDA

श्रूयताम् तत् यथा यत्र कर्तव्यः नाट्य-मण्डपः । तस्य वास्तु च पूजा च यथा योज्या प्रयत्नतः ॥ ६॥

TRANSLITERATION

śrūyatām tat yathā yatra kartavyaḥ nāṭya-maṇḍapaḥ . tasya vāstu ca pūjā ca yathā yojyā prayatnataḥ .. 6..

Shloka 7

इह प्रेक्ष्यागृहं दृष्ट्वा धीमता विश्वकर्मणा । त्रिविधः सन्निवेशश्च शास्त्रतः परिकल्पितः ॥ ७॥

PADACHEDA

इह प्रेक्ष्य गृहम् दृष्ट्वा धीमता विश्वकर्मणा । त्रिविधः सन्निवेशः च शास्त्रतः परिकल्पितः ॥ ७॥

TRANSLITERATION

iha prekṣya gṛham dṛṣṭvā dhīmatā viśvakarmaṇā . trividhaḥ sanniveśaḥ ca śāstrataḥ parikalpitaḥ .. 7..

Shloka 8

विकृष्टश्चतुरश्रश्च त्र्यश्रश्चैव तु मण्डपः । तेषां त्रीणि प्रमाणानि ज्येष्ठं मध्यं तथाऽवरम् ॥ ८॥

PADACHEDA

विकृष्टः चतुर्-अश्रः च त्रि-अश्रः च एव तु मण्डपः । तेषाम् त्रीणि प्रमाणानि ज्येष्ठम् मध्यम् तथा अवरम् ॥ ८॥

TRANSLITERATION

vikṛṣṭaḥ catur-aśraḥ ca tri-aśraḥ ca eva tu maṇḍapaḥ . teṣām trīṇi pramāṇāni jyeṣṭham madhyam tathā avaram .. 8..

Shloka 9

प्रमाणमेषां निर्दिष्टं हस्तदण्डसमाश्रयम् । शतं चाष्टौ चतुःषष्टिर्हस्ता द्वात्रिंशदेव च ॥ ९॥

PADACHEDA

प्रमाणम् एषाम् निर्दिष्टम् हस्त-दण्ड-समाश्रयम् । शतम् च अष्टौ चतुःषष्टिः हस्ताः द्वात्रिंशत् एव च ॥ ९॥

TRANSLITERATION

pramāṇam eṣām nirdiṣṭam hasta-daṇḍa-samāśrayam . śatam ca aṣṭau catuḥṣaṣṭiḥ hastāḥ dvātriṃśat eva ca .. 9..

Shloka 10

अष्टाधिकं शतं ज्येष्ठं चतुःषष्टिस्तु मध्यमम् । कनीयस्तु तथा वेश्म हस्ता द्वात्रिंशदिष्यते ॥ १०॥

PADACHEDA

अष्ट-अधिकम् शतम् ज्येष्ठम् चतुःषष्टिः तु मध्यमम् । कनीयः तु तथा वेश्म हस्ताः द्वात्रिंशत् इष्यते ॥ १०॥

TRANSLITERATION

aṣṭa-adhikam śatam jyeṣṭham catuḥṣaṣṭiḥ tu madhyamam . kanīyaḥ tu tathā veśma hastāḥ dvātriṃśat iṣyate .. 10..

Shloka 11

देवानां तु भवेज्ज्येष्ठं नृपाणां मध्यमं भवेत् ।शेषाणां प्रकृतीनां तु कनीयः संविधीयते ॥ ११॥

PADACHEDA

देवानाम् तु भवेत् ज्येष्ठम् नृपाणाम् मध्यमम् भवेत् ।शेषाणाम् प्रकृतीनाम् तु कनीयः संविधीयते ॥ ११॥

TRANSLITERATION

devānām tu bhavet jyeṣṭham nṛpāṇām madhyamam bhavet .śeṣāṇām prakṛtīnām tu kanīyaḥ saṃvidhīyate .. 11..

Shloka 12

(प्रेक्षागृहाणां सर्वेषां प्रशस्तं मध्यमं स्मृतम् । तत्र पाठ्यं च गेयं च सुखश्राव्यतरं भवेत् ॥ प्रेक्षागृहाणां सर्वेषां त्रिप्रकारो विधिः स्मृतः ।सविकृष्टश्चतुरस्रश्च त्र्यस्रश्चैव प्रयोक्तृभिः ॥ कनीयस्तु स्मृतं त्र्यस्रं चतुरस्रं तु मध्यमम् । ज्येष्ठं विकृष्टं विज्ञेयं नाट्यवेदप्रयोक्तृभिः ॥)

PADACHEDA

(प्रेक्षागृहाणाम् सर्वेषाम् प्रशस्तम् मध्यमम् स्मृतम् । तत्र पाठ्यम् च गेयम् च सुख-श्राव्यतरम् भवेत् ॥ प्रेक्षागृहाणाम् सर्वेषाम् त्रि-प्रकारः विधिः स्मृतः ।स विकृष्टः चतुर्-अस्रः च त्रि-अस्रः च एव प्रयोक्तृभिः ॥ कनीयः तु स्मृतम् त्रि-अस्रम् चतुर्-अस्रम् तु मध्यमम् । ज्येष्ठम् विकृष्टम् विज्ञेयम् नाट्य-वेद-प्रयोक्तृभिः ॥)

TRANSLITERATION

(prekṣāgṛhāṇām sarveṣām praśastam madhyamam smṛtam . tatra pāṭhyam ca geyam ca sukha-śrāvyataram bhavet .. prekṣāgṛhāṇām sarveṣām tri-prakāraḥ vidhiḥ smṛtaḥ .sa vikṛṣṭaḥ catur-asraḥ ca tri-asraḥ ca eva prayoktṛbhiḥ .. kanīyaḥ tu smṛtam tri-asram catur-asram tu madhyamam . jyeṣṭham vikṛṣṭam vijñeyam nāṭya-veda-prayoktṛbhiḥ ..)

Shloka 13

प्रमाणं यच्च निर्दिष्टं लक्षणं विश्वकर्मणा ।स प्रेक्षागृहाणां सर्वेषां तच्चैव हि निबोधत ॥ १२॥

PADACHEDA

प्रमाणम् यत् च निर्दिष्टम् लक्षणम् विश्वकर्मणा ।स प्रेक्षागृहाणाम् सर्वेषाम् तत् च एव हि निबोधत ॥ १२॥

TRANSLITERATION

pramāṇam yat ca nirdiṣṭam lakṣaṇam viśvakarmaṇā .sa prekṣāgṛhāṇām sarveṣām tat ca eva hi nibodhata .. 12..

Shloka 14

अणू रजश्च वालश्च लिक्षा यूका यवस्तथा । अङ्गुलं च तथा हस्तो दण्डश्चैव प्रकीर्तितः ॥ १३॥

PADACHEDA

अणुः रजः च वालः च लिक्षा यूका यवः तथा । अङ्गुलम् च तथा हस्तः दण्डः च एव प्रकीर्तितः ॥ १३॥

TRANSLITERATION

aṇuḥ rajaḥ ca vālaḥ ca likṣā yūkā yavaḥ tathā . aṅgulam ca tathā hastaḥ daṇḍaḥ ca eva prakīrtitaḥ .. 13..

Shloka 15

अणवोऽष्टौ रजः प्रोक्तं तान्यष्टौ वाल उच्यते । वालास्त्वष्टौ भवेल्लिक्षा यूका लिक्षाष्टकं भवेत् ॥ १४॥

PADACHEDA

अणवः अष्टौ रजः प्रोक्तम् तानि अष्टौ वालः उच्यते । वालाः तु अष्टौ भवेत् लिक्षा यूकाः लिक्ष-अष्टकम् भवेत् ॥ १४॥

TRANSLITERATION

aṇavaḥ aṣṭau rajaḥ proktam tāni aṣṭau vālaḥ ucyate . vālāḥ tu aṣṭau bhavet likṣā yūkāḥ likṣa-aṣṭakam bhavet .. 14..

Shloka 16

यूकास्त्वष्टौ यवो ज्ञेयो यवास्त्वष्टौ तथाङ्गुलम् । अङ्गुलानि तथा हस्तश्चतुर्विंशतिरुच्यते ॥ १५॥

PADACHEDA

यूकाः तु अष्टौ यवः ज्ञेयः यवाः तु अष्टौ तथा अङ्गुलम् । अङ्गुलानि तथा हस्तः चतुर्विंशतिः उच्यते ॥ १५॥

TRANSLITERATION

yūkāḥ tu aṣṭau yavaḥ jñeyaḥ yavāḥ tu aṣṭau tathā aṅgulam . aṅgulāni tathā hastaḥ caturviṃśatiḥ ucyate .. 15..

Shloka 17

चतुर्हस्तो भवेद्दण्डो निर्दिष्टस्तु प्रमाणतः । अनेनैव प्रमाणेन वक्ष्याम्येषां विनिर्णयम् ॥ १६॥

PADACHEDA

चतुर्-हस्तः भवेत् दण्डः निर्दिष्टः तु प्रमाणतः । अनेन एव प्रमाणेन वक्ष्यामि एषाम् विनिर्णयम् ॥ १६॥

TRANSLITERATION

catur-hastaḥ bhavet daṇḍaḥ nirdiṣṭaḥ tu pramāṇataḥ . anena eva pramāṇena vakṣyāmi eṣām vinirṇayam .. 16..

Shloka 18

चतुःषष्टिकरान्कुर्याद्दीर्घत्वेन तु मण्डपम् । द्वात्रिंशतं च विस्तारन्मर्त्यानां यो भवेदिह ॥ १७॥

PADACHEDA

चतुःषष्टि-करान् कुर्यात् दीर्घ-त्वेन तु मण्डपम् । द्वात्रिंशतम् च यः भवेत् इह ॥ १७॥

TRANSLITERATION

catuḥṣaṣṭi-karān kuryāt dīrgha-tvena tu maṇḍapam . dvātriṃśatam ca yaḥ bhavet iha .. 17..

Shloka 19

अत ऊर्ध्वं न कर्तव्यः कर्तृभिर्नाट्यमण्डपः । यस्मादव्यक्तभावं हि तत्र नाट्यं व्रजेदिति ॥ १८॥

PADACHEDA

अतस् ऊर्ध्वम् न कर्तव्यः कर्तृभिः नाट्य-मण्डपः । यस्मात् अव्यक्त-भावम् हि तत्र नाट्यम् व्रजेत् इति ॥ १८॥

TRANSLITERATION

atas ūrdhvam na kartavyaḥ kartṛbhiḥ nāṭya-maṇḍapaḥ . yasmāt avyakta-bhāvam hi tatra nāṭyam vrajet iti .. 18..

Shloka 20

मण्डपे विप्रकृष्टे तु पाठ्यमुच्चारितस्वरम् । अनिस्सरणधर्मत्वाद्विस्वरत्वं भृशं व्रजेत् ॥ १९॥

PADACHEDA

मण्डपे विप्रकृष्टे तु पाठ्यम् उच्चारित-स्वरम् । अ निस्सरण-धर्म-त्वात् विस्वर-त्वम् भृशम् व्रजेत् ॥ १९॥

TRANSLITERATION

maṇḍape viprakṛṣṭe tu pāṭhyam uccārita-svaram . a nissaraṇa-dharma-tvāt visvara-tvam bhṛśam vrajet .. 19..

Shloka 21

यश्चाप्यास्यगतो भावो नानादृष्टिसमन्वितः । स वेश्मनः प्रकृष्टत्वाद् व्रजेदव्यक्ततां पराम् ॥ २०॥

PADACHEDA

यः च अपि आस्य-गतः भावः नाना दृष्टि-समन्वितः । स वेश्मनः प्रकृष्ट-त्वात् व्रजेत् अव्यक्त-ताम् पराम् ॥ २०॥

TRANSLITERATION

yaḥ ca api āsya-gataḥ bhāvaḥ nānā dṛṣṭi-samanvitaḥ . sa veśmanaḥ prakṛṣṭa-tvāt vrajet avyakta-tām parām .. 20..

Shloka 22

प्रेक्षागृहाणां सर्वेषां तस्मान्मध्यममिष्यते । यावत्पाठ्यं च गेयं च तत्र श्रव्यतरं भवेत् ॥ २१॥

PADACHEDA

प्रेक्षागृहाणाम् सर्वेषाम् तस्मात् मध्यमम् इष्यते । यावत् पाठ्यम् च गेयम् च तत्र श्रव्यतरम् भवेत् ॥ २१॥

TRANSLITERATION

prekṣāgṛhāṇām sarveṣām tasmāt madhyamam iṣyate . yāvat pāṭhyam ca geyam ca tatra śravyataram bhavet .. 21..

Shloka 23

[प्रेक्षागृहाणां सर्वेषां त्रिप्रकारो विधिः स्मृतः । विकृष्टश्चतुरस्रश्च त्र्यस्रश्चैव प्रयोक्तृभिः ॥) कनीयस्तु स्मृतं त्र्यस्रं चतुरस्रं तु मध्यमम् । ज्येष्ठं विकृष्टं विज्ञेयं नाट्यवेदप्रयोक्तृभिः ]॥

PADACHEDA

[प्रेक्षागृहाणाम् सर्वेषाम् त्रि-प्रकारः विधिः स्मृतः । विकृष्टः चतुर्-अस्रः च त्रि-अस्रः च एव प्रयोक्तृभिः ॥) कनीयः तु स्मृतम् त्रि-अस्रम् चतुर्-अस्रम् तु मध्यमम् । ज्येष्ठम् विकृष्टम् विज्ञेयम् नाट्य-वेद-प्रयोक्तृभिः॥

TRANSLITERATION

[prekṣāgṛhāṇām sarveṣām tri-prakāraḥ vidhiḥ smṛtaḥ . vikṛṣṭaḥ catur-asraḥ ca tri-asraḥ ca eva prayoktṛbhiḥ ..) kanīyaḥ tu smṛtam tri-asram catur-asram tu madhyamam . jyeṣṭham vikṛṣṭam vijñeyam nāṭya-veda-prayoktṛbhiḥ..

Shloka 24

देवानां मानसी सृष्टिर्गृहेषूपवनेषु च । यत्नभावाभिनिष्पन्नाः सर्वे भावा हि मानुषा ॥ २२॥

PADACHEDA

देवानाम् मानसी सृष्टिः गृहेषु उपवनेषु च । यत्न-भाव-अभिनिष्पन्नाः सर्वे भावाः हि मानुषा ॥ २२॥

TRANSLITERATION

devānām mānasī sṛṣṭiḥ gṛheṣu upavaneṣu ca . yatna-bhāva-abhiniṣpannāḥ sarve bhāvāḥ hi mānuṣā .. 22..

Shloka 25

तस्माद्देवकृतैर्भावैर्न विस्पर्धेत मानुषः । मानुषस्य तु गेहस्य सम्प्रवक्ष्यामि लक्षणम् ॥ २३॥

PADACHEDA

तस्मात् देव-कृतैः भावैः न विस्पर्धेत मानुषः । मानुषस्य तु गेहस्य सम्प्रवक्ष्यामि लक्षणम् ॥ २३॥

TRANSLITERATION

tasmāt deva-kṛtaiḥ bhāvaiḥ na vispardheta mānuṣaḥ . mānuṣasya tu gehasya sampravakṣyāmi lakṣaṇam .. 23..

Shloka 26

भूमेर्विभागं पूर्वं तु परीक्षेत प्रयोजक । ततो वास्तु प्रमाणेन प्रारभेत शुभेच्छया ॥ २४॥

PADACHEDA

भूमेः विभागम् पूर्वम् तु परीक्षेत प्रयोजक । ततस् वास्तु प्रमाणेन प्रारभेत शुभ-इच्छया ॥ २४॥

TRANSLITERATION

bhūmeḥ vibhāgam pūrvam tu parīkṣeta prayojaka . tatas vāstu pramāṇena prārabheta śubha-icchayā .. 24..

Shloka 27

समा स्थिरा तु कठिनाअ कृष्णा गौरी च या भवेत् । भूमिस्तत्रैव कर्तव्यः कर्तृभिर्नाट्यमण्डपः ॥ २५॥

PADACHEDA

समा स्थिरा तु कठिना अ कृष्णा गौरी च या भवेत् । भूमिः तत्र एव कर्तव्यः कर्तृभिः नाट्य-मण्डपः ॥ २५॥

TRANSLITERATION

samā sthirā tu kaṭhinā a kṛṣṇā gaurī ca yā bhavet . bhūmiḥ tatra eva kartavyaḥ kartṛbhiḥ nāṭya-maṇḍapaḥ .. 25..

Shloka 28

प्रथमं शोधनं कृत्वा लाङ्गलेन समुत्कृषेत् । अस्थिकीलकपालानि तृणगुल्मांश्च शोधयेत् ॥ २६॥

PADACHEDA

प्रथमम् शोधनम् कृत्वा लाङ्गलेन समुत्कृषेत् । अस्थि-कील-कपालानि तृण-गुल्मान् च शोधयेत् ॥ २६॥

TRANSLITERATION

prathamam śodhanam kṛtvā lāṅgalena samutkṛṣet . asthi-kīla-kapālāni tṛṇa-gulmān ca śodhayet .. 26..

Shloka 29

शोधयित्वा वसुमतीं प्रमाणं निर्दिशेत्ततः । ( त्रीण्युत्तराणि सौम्यं च विशाखापि च रेवती ।, हस्तितिष्यानुराधाश्च प्रशस्ता नाट्यकर्मणि ।) पुष्यनक्षत्रयोगेन शुक्लं सूत्रं प्रसारयेत् ॥ २७॥

PADACHEDA

शोधयित्वा वसुमतीम् प्रमाणम् निर्दिशेत् ततस् । ( त्रीणि उत्तराणि सौम्यम् च विशाखा अपि च रेवती ।, हस्ति-तिष्य-अनुराधाः च प्रशस्ताः नाट्य-कर्मणि ।) पुष्य-नक्षत्र-योगेन शुक्लम् सूत्रम् प्रसारयेत् ॥ २७॥

TRANSLITERATION

śodhayitvā vasumatīm pramāṇam nirdiśet tatas . ( trīṇi uttarāṇi saumyam ca viśākhā api ca revatī ., hasti-tiṣya-anurādhāḥ ca praśastāḥ nāṭya-karmaṇi .) puṣya-nakṣatra-yogena śuklam sūtram prasārayet .. 27..

Shloka 30

कार्पासं बाल्बजं वापि मौञ्जं वाल्कलमेव च । सूत्रं बुधैस्तु कर्तव्यं यस्य च्छेदो न विद्यते ॥ २८॥

PADACHEDA

कार्पासम् बाल्बजम् वा अपि मौञ्जम् वाल्कलम् एव च । सूत्रम् बुधैः तु कर्तव्यम् यस्य छेदः न विद्यते ॥ २८॥

TRANSLITERATION

kārpāsam bālbajam vā api mauñjam vālkalam eva ca . sūtram budhaiḥ tu kartavyam yasya chedaḥ na vidyate .. 28..

Shloka 31

अर्धच्छिन्ने भवेत्सूत्रे स्वामिनो मरणं ध्रुवम् । त्रिभागच्छिन्नया रज्वा राष्ट्रकोपो विधीयते ॥ २९॥

PADACHEDA

अर्ध-छिन्ने भवेत् सूत्रे स्वामिनः मरणम् ध्रुवम् । त्रि-भाग-छिन्नया रज्वा राष्ट्र-कोपः विधीयते ॥ २९॥

TRANSLITERATION

ardha-chinne bhavet sūtre svāminaḥ maraṇam dhruvam . tri-bhāga-chinnayā rajvā rāṣṭra-kopaḥ vidhīyate .. 29..

Shloka 32

छिन्नायां तु चतुर्भागे प्रयोक्तुर्नाश उच्यते । हस्तात्प्रभ्रष्टया वापि कश्चित्वपचयो भवेत् ॥ ३०॥

PADACHEDA

छिन्नायाम् तु चतुर्-भागे प्रयोक्तुः नाशः उच्यते । हस्तात् प्रभ्रष्टया वा अपि कश्चिद् तु अपचयः भवेत् ॥ ३०॥

TRANSLITERATION

chinnāyām tu catur-bhāge prayoktuḥ nāśaḥ ucyate . hastāt prabhraṣṭayā vā api kaścid tu apacayaḥ bhavet .. 30..

Shloka 33

तस्मान्नित्यं प्रयत्नेन रज्जुग्रहणमिष्यते । कार्यं चैव प्रयत्नेन मानं नाट्यगृहस्य तु ॥ ३१॥

PADACHEDA

तस्मात् नित्यम् प्रयत्नेन रज्जु-ग्रहणम् इष्यते । कार्यम् च एव प्रयत्नेन मानम् नाट्य-गृहस्य तु ॥ ३१॥

TRANSLITERATION

tasmāt nityam prayatnena rajju-grahaṇam iṣyate . kāryam ca eva prayatnena mānam nāṭya-gṛhasya tu .. 31..

Shloka 34

मुहूर्तेनानुकूलेन तिथ्या सुकरणेन च । ब्राह्मणांस्तर्पयित्वा तु पुण्याहं वाचयेत्ततः ॥ ३२॥

PADACHEDA

मुहूर्तेन अनुकूलेन तिथ्या सु करणेन च । ब्राह्मणान् तर्पयित्वा तु पुण्याहम् वाचयेत् ततस् ॥ ३२॥

TRANSLITERATION

muhūrtena anukūlena tithyā su karaṇena ca . brāhmaṇān tarpayitvā tu puṇyāham vācayet tatas .. 32..

Shloka 35

शान्तितोयं ततो दत्त्वा ततः सूत्रं प्रसारयेत् । चतुष्षष्टिकरान्कृत्वा द्विधा कुर्यात्पुनश्च तान् ॥ ३३॥

PADACHEDA

शान्ति-तोयम् ततस् दत्त्वा ततस् सूत्रम् प्रसारयेत् । चतुष्षष्टि-करान् कृत्वा द्विधा कुर्यात् पुनर् च तान् ॥ ३३॥

TRANSLITERATION

śānti-toyam tatas dattvā tatas sūtram prasārayet . catuṣṣaṣṭi-karān kṛtvā dvidhā kuryāt punar ca tān .. 33..

Shloka 36

पृष्ठतो यो भवेद्भागो द्विधाभूतस्य तस्य तु । सममर्धविभागेन रङ्गशीर्षं प्रकल्पयेत् ॥ ३४॥

PADACHEDA

पृष्ठतस् यः भवेत् भागः द्विधा भूतस्य तस्य तु । समम् अर्ध-विभागेन रङ्ग-शीर्षम् प्रकल्पयेत् ॥ ३४॥

TRANSLITERATION

pṛṣṭhatas yaḥ bhavet bhāgaḥ dvidhā bhūtasya tasya tu . samam ardha-vibhāgena raṅga-śīrṣam prakalpayet .. 34..

Shloka 37

पश्चिमे च विभागेऽथ नेपथ्यगृहमादिशेत् । विभज्य भागान्विधिवद्ययथावदनुपूर्वशः ॥ ३५॥

PADACHEDA

पश्चिमे च विभागे अथ नेपथ्य-गृहम् आदिशेत् । विभज्य भागान् विधिवत् य-यथावत् अनुपूर्वशस् ॥ ३५॥

TRANSLITERATION

paścime ca vibhāge atha nepathya-gṛham ādiśet . vibhajya bhāgān vidhivat ya-yathāvat anupūrvaśas .. 35..

Shloka 38

शुभे नक्षत्रयोगे च मण्डपस्य निवेशनम् । शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्मृदङ्गपणवादिभिः ॥ ३६॥

PADACHEDA

शुभे नक्षत्र-योगे च मण्डपस्य निवेशनम् । शङ्ख-दुन्दुभि-निर्घोषैः मृदङ्ग-पणव-आदिभिः ॥ ३६॥

TRANSLITERATION

śubhe nakṣatra-yoge ca maṇḍapasya niveśanam . śaṅkha-dundubhi-nirghoṣaiḥ mṛdaṅga-paṇava-ādibhiḥ .. 36..

Shloka 39

सर्वातोद्यैः प्रणुदितैः स्थापनं कार्यमेव तु । उत्सार्याणि त्वनिष्टानि पाषण्ड्याश्रमिणस्तथा ॥ ३७॥

PADACHEDA

सर्व-आतोद्यैः प्रणुदितैः स्थापनम् कार्यम् एव तु । उत्सार्याणि तु अनिष्टानि पाषण्डि-आश्रमिणः तथा ॥ ३७॥

TRANSLITERATION

sarva-ātodyaiḥ praṇuditaiḥ sthāpanam kāryam eva tu . utsāryāṇi tu aniṣṭāni pāṣaṇḍi-āśramiṇaḥ tathā .. 37..

Shloka 40

काषायवसनाश्चैव विकलाश्चैअव ये नराः । निशायां च बलिः कार्या नानाभोजनसंयुतः ॥ ३८॥

PADACHEDA

काषाय-वसनाः च एव विकलाः ये नराः । निशायाम् च बलिः कार्या नाना भोजन-संयुतः ॥ ३८॥

TRANSLITERATION

kāṣāya-vasanāḥ ca eva vikalāḥ ye narāḥ . niśāyām ca baliḥ kāryā nānā bhojana-saṃyutaḥ .. 38..

Shloka 41

गन्धपुष्पफलोपेता दिशो दश समाश्रितः । पूर्वेण शुक्लान्नयुतो नीलान्नो दक्षिणेन च ॥ ३९॥

PADACHEDA

गन्ध-पुष्प-फल-उपेताः दिशः दश समाश्रितः । पूर्वेण शुक्ल-अन्न-युतः नील-अन्नः दक्षिणेन च ॥ ३९॥

TRANSLITERATION

gandha-puṣpa-phala-upetāḥ diśaḥ daśa samāśritaḥ . pūrveṇa śukla-anna-yutaḥ nīla-annaḥ dakṣiṇena ca .. 39..

Shloka 42

पश्चिमेन बलिः पीतो रक्तश्चैवोत्तरेण तु । यादृशं दिशि यस्यां तु दैवतं परिकल्पितम् ॥ ४०॥

PADACHEDA

पश्चिमेन बलिः पीतः रक्तः च एव उत्तरेण तु । यादृशम् दिशि यस्याम् तु दैवतम् परिकल्पितम् ॥ ४०॥

TRANSLITERATION

paścimena baliḥ pītaḥ raktaḥ ca eva uttareṇa tu . yādṛśam diśi yasyām tu daivatam parikalpitam .. 40..

Shloka 43

तादृशस्तत्र दातव्यो बलिर्मन्त्रपुरस्कृतः । स्थापने ब्राह्मणेभ्यश्च दातव्यं घृतपायसम् ॥ ४१॥

PADACHEDA

तादृशः तत्र दातव्यः बलिः मन्त्र-पुरस्कृतः । स्थापने ब्राह्मणेभ्यः च दातव्यम् घृत-पायसम् ॥ ४१॥

TRANSLITERATION

tādṛśaḥ tatra dātavyaḥ baliḥ mantra-puraskṛtaḥ . sthāpane brāhmaṇebhyaḥ ca dātavyam ghṛta-pāyasam .. 41..

Shloka 44

मधुपर्कस्तथा राज्ञे कर्तृभ्यश्च गुडौदनम् । नक्षत्रेण तु कर्तव्यं मूलेन स्थापनं बुधैः ॥ ४२॥

PADACHEDA

मधुपर्कः तथा राज्ञे कर्तृभ्यः च गुड-ओदनम् । नक्षत्रेण तु कर्तव्यम् मूलेन स्थापनम् बुधैः ॥ ४२॥

TRANSLITERATION

madhuparkaḥ tathā rājñe kartṛbhyaḥ ca guḍa-odanam . nakṣatreṇa tu kartavyam mūlena sthāpanam budhaiḥ .. 42..

Shloka 45

मुहूर्तेनानुकूलेन तिथ्या सुकरणेन च । एवं तु स्थापनं कृत्वा भित्तिकर्म प्रयोजयेत् ॥ ४३॥

PADACHEDA

मुहूर्तेन अनुकूलेन तिथ्या सु करणेन च । एवम् तु स्थापनम् कृत्वा भित्ति-कर्म प्रयोजयेत् ॥ ४३॥

TRANSLITERATION

muhūrtena anukūlena tithyā su karaṇena ca . evam tu sthāpanam kṛtvā bhitti-karma prayojayet .. 43..

Shloka 46

भित्तिकर्मणि निर्वृत्ते स्तम्भानां स्थापनं ततः । तिथिनक्षत्रयोगेन शुभेन करणेन च ॥ ४४॥

PADACHEDA

भित्ति-कर्मणि निर्वृत्ते स्तम्भानाम् स्थापनम् ततस् । तिथि-नक्षत्र-योगेन शुभेन करणेन च ॥ ४४॥

TRANSLITERATION

bhitti-karmaṇi nirvṛtte stambhānām sthāpanam tatas . tithi-nakṣatra-yogena śubhena karaṇena ca .. 44..

Shloka 47

स्तम्भानां स्थापनं कार्यं रोहिण्या श्रवणेन वा । आचार्येण सुयुक्तेन त्रिरात्रोपोषितेन च ॥ ४५॥

PADACHEDA

स्तम्भानाम् स्थापनम् कार्यम् रोहिण्या श्रवणेन वा । आचार्येण सु युक्तेन त्रि-रात्र-उपोषितेन च ॥ ४५॥

TRANSLITERATION

stambhānām sthāpanam kāryam rohiṇyā śravaṇena vā . ācāryeṇa su yuktena tri-rātra-upoṣitena ca .. 45..

Shloka 48

स्तम्भानां स्थापनं कार्यं प्राप्ते सूर्योदये शुभे । प्रथमे ब्राह्मणस्तम्भे सर्पिस्सर्षपसंस्कृतः ॥ ४६॥

PADACHEDA

स्तम्भानाम् स्थापनम् कार्यम् प्राप्ते सूर्य-उदये शुभे । प्रथमे ब्राह्मण-स्तम्भे सर्पिः-सर्षप-संस्कृतः ॥ ४६॥

TRANSLITERATION

stambhānām sthāpanam kāryam prāpte sūrya-udaye śubhe . prathame brāhmaṇa-stambhe sarpiḥ-sarṣapa-saṃskṛtaḥ .. 46..

Shloka 49

सर्वशुक्लो विधिः कार्यो दद्यात्पायसमेव च । ततश्च क्षत्रियस्तम्भे वस्त्रमाल्यानुलेपनम् ॥ ४७॥

PADACHEDA

सर्व-शुक्लः विधिः कार्यः दद्यात् पायसम् एव च । ततस् च क्षत्रिय-स्तम्भे वस्त्र-माल्य-अनुलेपनम् ॥ ४७॥

TRANSLITERATION

sarva-śuklaḥ vidhiḥ kāryaḥ dadyāt pāyasam eva ca . tatas ca kṣatriya-stambhe vastra-mālya-anulepanam .. 47..

Shloka 50

सर्व रक्तं प्रदातव्यं द्विजेभ्यश्च गुडौदनम् । वैश्यस्तम्भे विधिः कार्यो दिग्भागे पश्चिमोत्तरे ॥ ४८॥

PADACHEDA

रक्तम् प्रदातव्यम् द्विजेभ्यः च गुड-ओदनम् । वैश्य-स्तम्भे विधिः कार्यः दिग्भागे पश्चिमोत्तरे ॥ ४८॥

TRANSLITERATION

raktam pradātavyam dvijebhyaḥ ca guḍa-odanam . vaiśya-stambhe vidhiḥ kāryaḥ digbhāge paścimottare .. 48..

Shloka 51

सर्वं प्रीतं प्रदातव्यं द्विजेभ्यश्च घृतौदनम् । शूद्रस्तम्भे विधिः कार्यः सम्यक्पूर्वोत्तराश्रये ॥ ४९॥

PADACHEDA

सर्वम् प्रीतम् प्रदातव्यम् द्विजेभ्यः च घृतौदनम् । शूद्र-स्तम्भे विधिः कार्यः सम्यक् पूर्व-उत्तर-आश्रये ॥ ४९॥

TRANSLITERATION

sarvam prītam pradātavyam dvijebhyaḥ ca ghṛtaudanam . śūdra-stambhe vidhiḥ kāryaḥ samyak pūrva-uttara-āśraye .. 49..

Shloka 52

नीलप्रायं प्रयत्नेन कूसरं च द्विजाशनम् । पूर्वोक्तब्राह्मणस्तम्भे शुक्लमाल्यानुलेपने ॥ ५०॥

PADACHEDA

नील-प्रायम् प्रयत्नेन कूसरम् च द्विज-अशनम् । पूर्व-उक्त-ब्राह्मण-स्तम्भे शुक्ल-माल्य-अनुलेपने ॥ ५०॥

TRANSLITERATION

nīla-prāyam prayatnena kūsaram ca dvija-aśanam . pūrva-ukta-brāhmaṇa-stambhe śukla-mālya-anulepane .. 50..

Shloka 53

निक्षिपेत्कनकं मूले कर्णाभरणसंश्रयम् । ताम्रं चाधः प्रदातव्यं स्तम्भे क्षत्रियसंज्ञके ॥ ५१॥

PADACHEDA

निक्षिपेत् कनकम् मूले कर्ण-आभरण-संश्रयम् । ताम्रम् च अधस् प्रदातव्यम् स्तम्भे क्षत्रिय-संज्ञके ॥ ५१॥

TRANSLITERATION

nikṣipet kanakam mūle karṇa-ābharaṇa-saṃśrayam . tāmram ca adhas pradātavyam stambhe kṣatriya-saṃjñake .. 51..

Shloka 54

वैश्यस्तम्भस्य मूले तु रजतं सम्प्रदापयेत् । शूद्रस्तम्भस्य मूले तु दद्यादायसमेव च ॥ ५२॥

PADACHEDA

वैश्य-स्तम्भस्य मूले तु रजतम् सम्प्रदापयेत् । शूद्र-स्तम्भस्य मूले तु दद्यात् आयसम् एव च ॥ ५२॥

TRANSLITERATION

vaiśya-stambhasya mūle tu rajatam sampradāpayet . śūdra-stambhasya mūle tu dadyāt āyasam eva ca .. 52..

Shloka 55

सर्वेष्वेव तु निक्षेप्यं स्तम्भमूलेषु काञ्चनम् । स्वस्तिपुण्याहघोषेण जयशब्देन चैव हि ॥ ५३॥

PADACHEDA

सर्वेषु एव तु निक्षेप्यम् स्तम्भ-मूलेषु काञ्चनम् । स्वस्ति-पुण्य-अह-घोषेण जय-शब्देन च एव हि ॥ ५३॥

TRANSLITERATION

sarveṣu eva tu nikṣepyam stambha-mūleṣu kāñcanam . svasti-puṇya-aha-ghoṣeṇa jaya-śabdena ca eva hi .. 53..

Shloka 56

स्तम्भानां स्थापनं कार्यं पुष्पमालापुरस्कृतम् । रत्नदानैः सगोदानैर्वस्त्रदानैरनल्पकैः ॥ ५४॥

PADACHEDA

स्तम्भानाम् स्थापनम् कार्यम् पुष्प-माला-पुरस्कृतम् । रत्न-दानैः स गो-दानैः वस्त्र-दानैः अनल्पकैः ॥ ५४॥

TRANSLITERATION

stambhānām sthāpanam kāryam puṣpa-mālā-puraskṛtam . ratna-dānaiḥ sa go-dānaiḥ vastra-dānaiḥ analpakaiḥ .. 54..

Shloka 57

ब्राह्मणांस्तर्पयित्वा तु स्तम्भानुत्थापयेत्ततः । अचलं चाप्यकम्पञ्च तथैवावलितं पुनः ॥ ५५॥

PADACHEDA

ब्राह्मणान् तर्पयित्वा तु स्तम्भान् उत्थापयेत् ततस् । अचलम् च अपि अकम्पन् च तथा एव अ वलितम् पुनर् ॥ ५५॥

TRANSLITERATION

brāhmaṇān tarpayitvā tu stambhān utthāpayet tatas . acalam ca api akampan ca tathā eva a valitam punar .. 55..

Shloka 58

स्तम्भस्योत्थापने सम्यग्दोषा ह्येते प्रकीर्तिताः । अवृष्टिरुक्ता चलने वलने मृत्युतो भयम् ॥ ५६॥

PADACHEDA

स्तम्भस्य उत्थापने सम्यक् दोषाः हि एते प्रकीर्तिताः । अवृष्टिः उक्ता चलने वलने मृत्युतः भयम् ॥ ५६॥

TRANSLITERATION

stambhasya utthāpane samyak doṣāḥ hi ete prakīrtitāḥ . avṛṣṭiḥ uktā calane valane mṛtyutaḥ bhayam .. 56..

Shloka 59

कम्पने परचक्रात्तु भयं भवति दारुणम् । दोषैरेतैर्विहीनं तु स्तम्भमुत्थापयेच्छिवम् ॥ ५७॥

PADACHEDA

कम्पने पर-चक्रात् तु भयम् भवति दारुणम् । दोषैः एतैः विहीनम् तु स्तम्भम् उत्थापयेत् शिवम् ॥ ५७॥

TRANSLITERATION

kampane para-cakrāt tu bhayam bhavati dāruṇam . doṣaiḥ etaiḥ vihīnam tu stambham utthāpayet śivam .. 57..

Shloka 60

पवित्रे ब्राह्मणस्तम्भे दातव्या दक्षिणा च गौः । शेषाणां भोजनं कार्यं स्थापने कर्तृसंश्रयम् ॥ ५८॥

PADACHEDA

पवित्रे ब्राह्मण-स्तम्भे दातव्या दक्षिणा च गौः । शेषाणाम् भोजनम् कार्यम् स्थापने कर्तृ-संश्रयम् ॥ ५८॥

TRANSLITERATION

pavitre brāhmaṇa-stambhe dātavyā dakṣiṇā ca gauḥ . śeṣāṇām bhojanam kāryam sthāpane kartṛ-saṃśrayam .. 58..

Shloka 61

मन्त्रपूतं च तद्देयं नाट्याचार्येण धीमता । पुरोहितं नृपं चैव भोजयेन्मधुपायसैः ॥ ५९॥

PADACHEDA

मन्त्र-पूतम् च तत् देयम् नाट्य-आचार्येण धीमता । पुरोहितम् नृपम् च एव भोजयेत् मधु-पायसैः ॥ ५९॥

TRANSLITERATION

mantra-pūtam ca tat deyam nāṭya-ācāryeṇa dhīmatā . purohitam nṛpam ca eva bhojayet madhu-pāyasaiḥ .. 59..

Shloka 62

कर्तॄनापि तथा सर्वान्कृसरां लवणोत्तराम् । सर्वमेवं विधिं कृत्वा सर्वातोद्यैः प्रवादितैः ॥ ६०॥

PADACHEDA

कर्तॄन् आ अपि तथा सर्वान् कृसराम् लवण-उत्तराम् । सर्वम् एवम् विधिम् कृत्वा सर्व-आतोद्यैः प्रवादितैः ॥ ६०॥

TRANSLITERATION

kartṝn ā api tathā sarvān kṛsarām lavaṇa-uttarām . sarvam evam vidhim kṛtvā sarva-ātodyaiḥ pravāditaiḥ .. 60..

Shloka 63

अभिमन्त्र्य यथान्यायं स्तम्भानुत्थापयेच्छुचिः । ' यथाऽचलो गिरिर्मेरुर्हिमवांश्च महाबलः ॥ ६१॥

PADACHEDA

अभिमन्त्र्य यथान्यायम् स्तम्भान् उत्थापयेत् शुचिः । यथा अचलः गिरिः मेरुः हिमवान् च महा-बलः ॥ ६१॥

TRANSLITERATION

abhimantrya yathānyāyam stambhān utthāpayet śuciḥ . yathā acalaḥ giriḥ meruḥ himavān ca mahā-balaḥ .. 61..

Shloka 64

जयावहो नरेन्द्रस्य तथा त्वमचलो भव ।' स्तम्भद्वारं च भित्तिं च नेपथ्यगृहमेव च ॥ ६२॥

PADACHEDA

जय-आवहः नरेन्द्रस्य तथा त्वम् अचलः भव ।स्तम्भ-द्वारम् च भित्तिम् च नेपथ्य-गृहम् एव च ॥ ६२॥

TRANSLITERATION

jaya-āvahaḥ narendrasya tathā tvam acalaḥ bhava .stambha-dvāram ca bhittim ca nepathya-gṛham eva ca .. 62..

Shloka 65

एवमुत्थापयेतज्ज्ञो विधिदृष्टेन कर्मणा । रङ्गपीठस्य पार्श्वे तु कर्तव्या मत्तवारणी ॥ ६३॥

PADACHEDA

एवम् उत्थापय इतद्-ज्ञः विधि-दृष्टेन कर्मणा । रङ्ग-पीठस्य पार्श्वे तु कर्तव्या मत्तवारणी ॥ ६३॥

TRANSLITERATION

evam utthāpaya itad-jñaḥ vidhi-dṛṣṭena karmaṇā . raṅga-pīṭhasya pārśve tu kartavyā mattavāraṇī .. 63..

Shloka 66

चतुस्तम्भसमायुक्ता रङ्गपीठप्रमाणतः । अध्यर्धहस्तोत्सेधेन कर्तव्या मत्तवारणी ॥ ६४॥

PADACHEDA

चतु-स्तम्भ-समायुक्ताः रङ्ग-पीठ-प्रमाणतः । अध्यर्ध-हस्त-उत्सेधेन कर्तव्या मत्तवारणी ॥ ६४॥

TRANSLITERATION

catu-stambha-samāyuktāḥ raṅga-pīṭha-pramāṇataḥ . adhyardha-hasta-utsedhena kartavyā mattavāraṇī .. 64..

Shloka 67

उत्सेधेन तयोस्तुल्यं कर्तव्यं रङ्गमण्डपम् । तस्यां माल्यं च धूपं च गन्धं वस्त्रं तथैव च ॥ ६५॥

PADACHEDA

उत्सेधेन तयोः तुल्यम् कर्तव्यम् रङ्गमण्डपम् । तस्याम् माल्यम् च धूपम् च गन्धम् वस्त्रम् तथा एव च ॥ ६५॥

TRANSLITERATION

utsedhena tayoḥ tulyam kartavyam raṅgamaṇḍapam . tasyām mālyam ca dhūpam ca gandham vastram tathā eva ca .. 65..

Shloka 68

नानावर्णानि देयानि तथा भूतप्रियो बलिः । आयसं तत्र दातव्यं स्तम्भानां कुशैलैरधः ॥ ६६॥

PADACHEDA

नाना वर्णानि देयानि तथा भूत-प्रियः बलिः । आयसम् तत्र दातव्यम् स्तम्भानाम् कुशैलैः अधस् ॥ ६६॥

TRANSLITERATION

nānā varṇāni deyāni tathā bhūta-priyaḥ baliḥ . āyasam tatra dātavyam stambhānām kuśailaiḥ adhas .. 66..

Shloka 69

भोजने कृसराश्चैव दातव्यं ब्राह्मणाशनम् । एवं विधिपुरस्कारैः कर्तव्या मत्तवारणी ॥ ६७॥

PADACHEDA

भोजने कृसराः च एव दातव्यम् ब्राह्मण-अशनम् । एवम् विधि-पुरस्कारैः कर्तव्या मत्तवारणी ॥ ६७॥

TRANSLITERATION

bhojane kṛsarāḥ ca eva dātavyam brāhmaṇa-aśanam . evam vidhi-puraskāraiḥ kartavyā mattavāraṇī .. 67..

Shloka 70

रङ्गपीठं ततः कार्यं विधिदृष्टेण कर्मणा । रङ्गशीर्षस्तु कर्तव्यं षड्दारुकसमन्वितम् ॥ ६८॥

PADACHEDA

रङ्ग-पीठम् ततस् कार्यम् विधि-दृष्टेण कर्मणा । रङ्ग-शीर्षः तु कर्तव्यम् षष्-दारुक-समन्वितम् ॥ ६८॥

TRANSLITERATION

raṅga-pīṭham tatas kāryam vidhi-dṛṣṭeṇa karmaṇā . raṅga-śīrṣaḥ tu kartavyam ṣaṣ-dāruka-samanvitam .. 68..

Shloka 71

कार्यं द्वारद्वयं चात्र नेपथ्यगृहकस्य तु । पूरणे मृत्तिका चात्र कृष्णा देया प्रयत्नतः ॥ ६९॥

PADACHEDA

कार्यम् द्वार-द्वयम् च अत्र नेपथ्य-गृहकस्य तु । पूरणे मृत्तिका च अत्र कृष्णा देया प्रयत्नतः ॥ ६९॥

TRANSLITERATION

kāryam dvāra-dvayam ca atra nepathya-gṛhakasya tu . pūraṇe mṛttikā ca atra kṛṣṇā deyā prayatnataḥ .. 69..

Shloka 72

लाङ्गलेन समुत्कृष्य निर्लोष्टतृणशर्करम् । लाङ्गले शुद्धवर्णो तु धुर्यो योज्यौ प्रयत्नतः ॥ ७०॥

PADACHEDA

लाङ्गलेन समुत्कृष्य निर्लोष्ट-तृण-शर्करम् । लाङ्गले तु धुर्यौ योज्यौ प्रयत्नतः ॥ ७०॥

TRANSLITERATION

lāṅgalena samutkṛṣya nirloṣṭa-tṛṇa-śarkaram . lāṅgale tu dhuryau yojyau prayatnataḥ .. 70..

Shloka 73

कर्तारः पुरुषश्चात्र येऽङ्गदोषविविर्जिताः । अहीनाङ्गैश्च वोढव्या मृत्तिका पिटकैर्नवैः ॥ ७१॥

PADACHEDA

कर्तारः पुरुषः च अत्र ये अङ्ग-दोष-विविर्जिताः । अहीन-अङ्गैः च वोढव्या मृत्तिका पिटकैः नवैः ॥ ७१॥

TRANSLITERATION

kartāraḥ puruṣaḥ ca atra ye aṅga-doṣa-vivirjitāḥ . ahīna-aṅgaiḥ ca voḍhavyā mṛttikā piṭakaiḥ navaiḥ .. 71..

Shloka 74

एवंविधैः प्रकर्तव्यं रङ्गशीर्षं प्रयत्नतः । कूर्मपृष्ठं न कर्तव्यं मत्स्यपृष्ठं तथैव च ॥ ७२॥

PADACHEDA

एवंविधैः प्रकर्तव्यम् रङ्ग-शीर्षम् प्रयत्नतः । कूर्म-पृष्ठम् न कर्तव्यम् मत्स्य-पृष्ठम् तथा एव च ॥ ७२॥

TRANSLITERATION

evaṃvidhaiḥ prakartavyam raṅga-śīrṣam prayatnataḥ . kūrma-pṛṣṭham na kartavyam matsya-pṛṣṭham tathā eva ca .. 72..

Shloka 75

शुद्धादर्शतलाकारं रङ्गशीर्षं प्रशस्यते । रत्नानि चात्र देयानि पूर्वे वज्रं विचक्षणैः ॥ ७३॥

PADACHEDA

शुद्ध-आदर्श-तल-आकारम् रङ्ग-शीर्षम् प्रशस्यते । रत्नानि च अत्र देयानि पूर्वे वज्रम् विचक्षणैः ॥ ७३॥

TRANSLITERATION

śuddha-ādarśa-tala-ākāram raṅga-śīrṣam praśasyate . ratnāni ca atra deyāni pūrve vajram vicakṣaṇaiḥ .. 73..

Shloka 76

वैडूर्यं दक्षिणे पार्श्वे स्फटिकं पश्चिमे तथा । प्रवालमुत्तरे चैव मध्ये तु कनकं भवेत् ॥ ७४॥

PADACHEDA

वैडूर्यम् दक्षिणे पार्श्वे स्फटिकम् पश्चिमे तथा । प्रवालम् उत्तरे च एव मध्ये तु कनकम् भवेत् ॥ ७४॥

TRANSLITERATION

vaiḍūryam dakṣiṇe pārśve sphaṭikam paścime tathā . pravālam uttare ca eva madhye tu kanakam bhavet .. 74..

Shloka 77

एवं रङ्गशिरः कृत्वा दारुकर्म प्रयोजयेत् । ऊहप्रत्यूहसंयुक्तः नानाशिल्पप्रयोजितम् ॥ ७५॥

PADACHEDA

एवम् रङ्ग-शिरः कृत्वा दारु-कर्म प्रयोजयेत् । ऊह-प्रत्यूह-संयुक्तः नाना शिल्प-प्रयोजितम् ॥ ७५॥

TRANSLITERATION

evam raṅga-śiraḥ kṛtvā dāru-karma prayojayet . ūha-pratyūha-saṃyuktaḥ nānā śilpa-prayojitam .. 75..

Shloka 78

नानासञ्जवनोपेतं बहुव्यालोपशोभितम् । ससालभञ्जिकाभिश्च समन्तात्समलङ्कृतम् ॥ ७६॥

PADACHEDA

नाना सञ्जवन-उपेतम् बहु-व्याल-उपशोभितम् । स सालभञ्जिकाभिः च समन्तात् समलङ्कृतम् ॥ ७६॥

TRANSLITERATION

nānā sañjavana-upetam bahu-vyāla-upaśobhitam . sa sālabhañjikābhiḥ ca samantāt samalaṅkṛtam .. 76..

Shloka 79

निर्व्यूहकुहरोपेतं नानाग्रथितवेदिकम् । नानाविन्याससंयुक्तं चित्रजालगवाक्षकम् ॥ ७७॥

PADACHEDA

निर्व्यूह-कुहर-उपेतम् नाना ग्रथित-वेदिकम् । नाना विन्यास-संयुक्तम् चित्र-जाल-गवाक्षकम् ॥ ७७॥

TRANSLITERATION

nirvyūha-kuhara-upetam nānā grathita-vedikam . nānā vinyāsa-saṃyuktam citra-jāla-gavākṣakam .. 77..

Shloka 80

सुपीठधारिणीयुक्तं कपोतालीसमाकुलम् । नानाकुट्टिमविन्यस्तैः स्तम्भैश्चाप्युपशोभितम् ॥ ७८॥

PADACHEDA

। नाना कुट्टिम-विन्यस्तैः स्तम्भैः च अपि उपशोभितम् ॥ ७८॥

TRANSLITERATION

. nānā kuṭṭima-vinyastaiḥ stambhaiḥ ca api upaśobhitam .. 78..

Shloka 81

एवं काष्ठविधिं कृत्वा भित्तिकर्म प्रयोजयेत् । स्तम्भं वा नागदन्तं वा वातायनमथापि वा ॥ ७९॥

PADACHEDA

एवम् काष्ठ-विधिम् कृत्वा भित्ति-कर्म प्रयोजयेत् । स्तम्भम् वा नागदन्तम् वा वातायनम् अथ अपि वा ॥ ७९॥

TRANSLITERATION

evam kāṣṭha-vidhim kṛtvā bhitti-karma prayojayet . stambham vā nāgadantam vā vātāyanam atha api vā .. 79..

Shloka 82

कोणं वा सप्रतिद्वारं द्वारविद्धं न कारयेत् । कार्यः शैलगुहाकारो द्विभूमिर्नाट्यमण्डपः ॥ ८०॥

PADACHEDA

कोणम् वा स प्रतिद्वारम् द्वार-विद्धम् न कारयेत् । कार्यः शैल-गुहा-आकारः द्वि-भूमिः नाट्य-मण्डपः ॥ ८०॥

TRANSLITERATION

koṇam vā sa pratidvāram dvāra-viddham na kārayet . kāryaḥ śaila-guhā-ākāraḥ dvi-bhūmiḥ nāṭya-maṇḍapaḥ .. 80..

Shloka 83

मन्दवातायनोपेतो निर्वातो धीरशब्दवान् । तस्मान्निवातः कर्तव्यः कर्तृभिर्नाट्यमण्डपः ॥ ८१॥

PADACHEDA

मन्द-वातायन-उपेतः निर्वातः धीर-शब्दवान् । तस्मात् निवातः कर्तव्यः कर्तृभिः नाट्य-मण्डपः ॥ ८१॥

TRANSLITERATION

manda-vātāyana-upetaḥ nirvātaḥ dhīra-śabdavān . tasmāt nivātaḥ kartavyaḥ kartṛbhiḥ nāṭya-maṇḍapaḥ .. 81..

Shloka 84

गम्भीरस्वरता येन कुतपस्य भविष्यति । भित्तिकर्मविधिं कृत्वा भित्तिलेपं प्रदापयेत् ॥ ८२॥

PADACHEDA

गम्भीर-स्वर-ता येन कुतपस्य भविष्यति । भित्ति-कर्म-विधिम् कृत्वा भित्ति-लेपम् प्रदापयेत् ॥ ८२॥

TRANSLITERATION

gambhīra-svara-tā yena kutapasya bhaviṣyati . bhitti-karma-vidhim kṛtvā bhitti-lepam pradāpayet .. 82..

Shloka 85

सुधाकर्म बहिस्तस्य विधातव्यं प्रयत्नतः । भित्तिष्वथ विलिप्तासु परिमृष्टासु सर्वतः ॥ ८३॥

PADACHEDA

सुधा-कर्म बहिस् तस्य विधातव्यम् प्रयत्नतः । भित्तिषु अथ विलिप्तासु परिमृष्टासु सर्वतस् ॥ ८३॥

TRANSLITERATION

sudhā-karma bahis tasya vidhātavyam prayatnataḥ . bhittiṣu atha viliptāsu parimṛṣṭāsu sarvatas .. 83..

Shloka 86

समासु जातशोभासु चित्रकर्म प्रयोजयेत् । चित्रकर्मणि चालेख्याः पुरुषाः स्रीजनास्तथा ॥ ८४॥

PADACHEDA

समासु जात-शोभासु चित्रकर्म प्रयोजयेत् । चित्रकर्मणि च आलेख्याः पुरुषाः स्री-जनाः तथा ॥ ८४॥

TRANSLITERATION

samāsu jāta-śobhāsu citrakarma prayojayet . citrakarmaṇi ca ālekhyāḥ puruṣāḥ srī-janāḥ tathā .. 84..

Shloka 87

लताबन्धाश्च कर्तव्याश्चरितं चात्म्भोगजम् । एवं विकृष्टं कर्तव्यं नाट्यवेश्म प्रयोक्तृभिः ॥ ८५॥

PADACHEDA

लताबन्धाः च कर्तव्याः चरितम् । एवम् विकृष्टम् कर्तव्यम् नाट्य-वेश्म प्रयोक्तृभिः ॥ ८५॥

TRANSLITERATION

latābandhāḥ ca kartavyāḥ caritam . evam vikṛṣṭam kartavyam nāṭya-veśma prayoktṛbhiḥ .. 85..

Shloka 88

पुनरेव हि वक्ष्यामि चतुरश्रस्य लक्षणम् । समन्ततश्च कर्तव्या हस्ता द्वात्रिंशदेव तु ॥ ८६॥

PADACHEDA

पुनर् एव हि वक्ष्यामि चतुर्-अश्रस्य लक्षणम् । समन्ततः च कर्तव्याः हस्ताः द्वात्रिंशत् एव तु ॥ ८६॥

TRANSLITERATION

punar eva hi vakṣyāmi catur-aśrasya lakṣaṇam . samantataḥ ca kartavyāḥ hastāḥ dvātriṃśat eva tu .. 86..

Shloka 89

शुभभूमिविभागस्थो नाट्यज्ञैर्नाट्यमण्डपः । यो विधिः पूर्वमुक्तस्तु लक्षणं मङ्गलानि च ॥ ८७॥

PADACHEDA

शुभ-भूमि-विभाग-स्थः नाट्य-ज्ञैः नाट्य-मण्डपः । यः विधिः पूर्वम् उक्तः तु लक्षणम् मङ्गलानि च ॥ ८७॥

TRANSLITERATION

śubha-bhūmi-vibhāga-sthaḥ nāṭya-jñaiḥ nāṭya-maṇḍapaḥ . yaḥ vidhiḥ pūrvam uktaḥ tu lakṣaṇam maṅgalāni ca .. 87..

Shloka 90

विकृष्टे तान्यशेषाणि चतुरश्रेऽपि कारयेत् । चतुरश्रं समं कृत्वा सूत्रेण प्रविभज्य च ॥ ८८॥

PADACHEDA

विकृष्टे तानि अशेषाणि चतुर्-अश्रे अपि कारयेत् । चतुर्-अश्रम् समम् कृत्वा सूत्रेण प्रविभज्य च ॥ ८८॥

TRANSLITERATION

vikṛṣṭe tāni aśeṣāṇi catur-aśre api kārayet . catur-aśram samam kṛtvā sūtreṇa pravibhajya ca .. 88..

Shloka 91

बाह्यतः सर्वतः कार्या भित्तिः श्लिष्टेष्टका दृढा । तत्राभ्यन्तरतः कार्या रङ्गपीठोपरि स्थिताः ॥ ८९॥

PADACHEDA

बाह्यतस् सर्वतस् कार्या भित्तिः श्लिष्ट-इष्टका दृढा । तत्र अभ्यन्तरतस् कार्याः रङ्ग-पीठ-उपरि स्थिताः ॥ ८९॥

TRANSLITERATION

bāhyatas sarvatas kāryā bhittiḥ śliṣṭa-iṣṭakā dṛḍhā . tatra abhyantaratas kāryāḥ raṅga-pīṭha-upari sthitāḥ .. 89..

Shloka 92

दश प्रयोक्तृभिः स्तम्भाः शक्ता मण्डपधारणे । स्तम्भानां बाह्यतश्चापि सोपानाकृति पीठकम् ॥ ९०॥

PADACHEDA

दश प्रयोक्तृभिः स्तम्भाः शक्ताः मण्डप-धारणे । स्तम्भानाम् बाह्यतस् च अपि सोपान-आकृति पीठकम् ॥ ९०॥

TRANSLITERATION

daśa prayoktṛbhiḥ stambhāḥ śaktāḥ maṇḍapa-dhāraṇe . stambhānām bāhyatas ca api sopāna-ākṛti pīṭhakam .. 90..

Shloka 93

इष्टकादारुभिः कार्यं प्रेक्षकाणां निवेशनम् । हस्तप्रमाणैरुत्सेधैर्भूमिभागसमुत्थितैः ॥ ९१॥

PADACHEDA

इष्टका-दारुभिः कार्यम् प्रेक्षकाणाम् निवेशनम् । हस्त-प्रमाणैः उत्सेधैः भूमि-भाग-समुत्थितैः ॥ ९१॥

TRANSLITERATION

iṣṭakā-dārubhiḥ kāryam prekṣakāṇām niveśanam . hasta-pramāṇaiḥ utsedhaiḥ bhūmi-bhāga-samutthitaiḥ .. 91..

Shloka 94

रङ्गपीठावलोक्यं तु कुर्यादासनजं विधिम् । षडन्यानन्तरे चैव पुनः स्तम्भान्यथादिशम् ॥ ९२॥

PADACHEDA

रङ्ग-पीठ-अवलोक्यम् तु कुर्यात् आसन-जम् विधिम् । षष् अन्य-अनन्तरे च एव पुनर् स्तम्भान् यथादिशम् ॥ ९२॥

TRANSLITERATION

raṅga-pīṭha-avalokyam tu kuryāt āsana-jam vidhim . ṣaṣ anya-anantare ca eva punar stambhān yathādiśam .. 92..

Shloka 95

विधिना स्थापयेतज्ञो दृढान्मण्डपधारणे । अष्टौ स्तम्भान्पुनश्चैव तेषामुपरि कल्पयेत् ॥ ९३॥

PADACHEDA

विधिना स्थापयेत अज्ञः दृढान् मण्डप-धारणे । अष्टौ स्तम्भान् पुनर् च एव तेषाम् उपरि कल्पयेत् ॥ ९३॥

TRANSLITERATION

vidhinā sthāpayeta ajñaḥ dṛḍhān maṇḍapa-dhāraṇe . aṣṭau stambhān punar ca eva teṣām upari kalpayet .. 93..

Shloka 96

स्थाप्यं चैव ततः पीठमष्टहस्तप्रमाणतः । विद्धास्यमष्टहस्तं च पीठं तेषु ततो न्यसेत् ॥ ९४॥

PADACHEDA

स्थाप्यम् च एव ततस् पीठम् अष्ट-हस्त-प्रमाणतः । विद्ध-आस्यम् अष्ट-हस्तम् च पीठम् तेषु ततस् न्यसेत् ॥ ९४॥

TRANSLITERATION

sthāpyam ca eva tatas pīṭham aṣṭa-hasta-pramāṇataḥ . viddha-āsyam aṣṭa-hastam ca pīṭham teṣu tatas nyaset .. 94..

Shloka 97

तत्र स्तम्भाः प्रदातव्यास्तज्ञैर्मण्डपधारणे । धारणीधारणास्ते च शालस्त्रीभिरलङ्कृताः ॥ ९५॥

PADACHEDA

तत्र स्तम्भाः प्रदातव्याः तद्-ज्ञैः मण्डप-धारणे । धारणी-धारणाः ते च शाल-स्त्रीभिः अलङ्कृताः ॥ ९५॥

TRANSLITERATION

tatra stambhāḥ pradātavyāḥ tad-jñaiḥ maṇḍapa-dhāraṇe . dhāraṇī-dhāraṇāḥ te ca śāla-strībhiḥ alaṅkṛtāḥ .. 95..

Shloka 98

नेपथ्यगृहकं चैव ततः कार्यं प्रयत्नतः । द्वारं चैकं भवेत्तत्र रङ्गपीठप्रवेशनम् ॥ ९६॥

PADACHEDA

नेपथ्य-गृहकम् च एव ततस् कार्यम् प्रयत्नतः । द्वारम् च एकम् भवेत् तत्र रङ्ग-पीठ-प्रवेशनम् ॥ ९६॥

TRANSLITERATION

nepathya-gṛhakam ca eva tatas kāryam prayatnataḥ . dvāram ca ekam bhavet tatra raṅga-pīṭha-praveśanam .. 96..

Shloka 99

जनप्रवेशनं चान्यदाभिमुख्येन कारयेत् । रङ्गस्याभिमुखं कार्यं द्वितीयं द्वारमेव तु ॥ ९७॥

PADACHEDA

जन-प्रवेशनम् च अन्यत् आभिमुख्येन कारयेत् । रङ्गस्य अभिमुखम् कार्यम् द्वितीयम् द्वारम् एव तु ॥ ९७॥

TRANSLITERATION

jana-praveśanam ca anyat ābhimukhyena kārayet . raṅgasya abhimukham kāryam dvitīyam dvāram eva tu .. 97..

Shloka 100

अष्टहस्तं तु कर्तव्यं रङ्गपीठं प्रमाणतः । चतुरश्रं समतलं वेदिकासमलङ्कृतम् ॥ ९८॥

PADACHEDA

अष्ट-हस्तम् तु कर्तव्यम् रङ्ग-पीठम् प्रमाणतः । चतुरश्रम् सम-तलम् वेदिका-समलङ्कृतम् ॥ ९८॥

TRANSLITERATION

aṣṭa-hastam tu kartavyam raṅga-pīṭham pramāṇataḥ . caturaśram sama-talam vedikā-samalaṅkṛtam .. 98..

Shloka 101

पूर्वप्रमाणनिर्दिष्टा कर्तव्या मत्तवारणी । चतुःस्तम्भसमायुक्ता वेदिकायास्तु पार्श्वतः ॥ ९९॥

PADACHEDA

पूर्व-प्रमाण-निर्दिष्टा कर्तव्या मत्तवारणी । चतुर्-स्तम्भ-समायुक्ता वेदिकायाः तु पार्श्वतस् ॥ ९९॥

TRANSLITERATION

pūrva-pramāṇa-nirdiṣṭā kartavyā mattavāraṇī . catur-stambha-samāyuktā vedikāyāḥ tu pārśvatas .. 99..

Shloka 102

समुन्नतं समं चैव रङ्गशीर्षं तु कारयेत् । विकृष्टे तून्नतं कार्यं चतुरश्रे समं तथा ॥ १००॥

PADACHEDA

समुन्नतम् समम् च एव रङ्ग-शीर्षम् तु कारयेत् । विकृष्टे तु उन्नतम् कार्यम् चतुर्-अश्रे समम् तथा ॥ १००॥

TRANSLITERATION

samunnatam samam ca eva raṅga-śīrṣam tu kārayet . vikṛṣṭe tu unnatam kāryam catur-aśre samam tathā .. 100..

Shloka 103

एवमेतेन विधिना चतुरश्रं गृहं भवेत् । अतः परं प्रवक्ष्यामि त्र्यश्रगेहस्य लक्षणम् ॥ १०१॥

PADACHEDA

एवम् एतेन विधिना चतुर्-अश्रम् गृहम् भवेत् । अतस् परम् प्रवक्ष्यामि त्रि-अश्र-गेहस्य लक्षणम् ॥ १०१॥

TRANSLITERATION

evam etena vidhinā catur-aśram gṛham bhavet . atas param pravakṣyāmi tri-aśra-gehasya lakṣaṇam .. 101..

Shloka 104

त्र्यश्रं त्रिकोणं कर्तव्यं नाट्यवेश्मप्रयोक्तृभिः । मध्ये त्रिकोणमेवास्य रङ्गपीठं तु कारयेत् ॥ १०२॥

PADACHEDA

त्रि-अश्रम् त्रि-कोणम् कर्तव्यम् नाट्य-वेश्म-प्रयोक्तृभिः । मध्ये त्रि-कोणम् एव अस्य रङ्ग-पीठम् तु कारयेत् ॥ १०२॥

TRANSLITERATION

tri-aśram tri-koṇam kartavyam nāṭya-veśma-prayoktṛbhiḥ . madhye tri-koṇam eva asya raṅga-pīṭham tu kārayet .. 102..

Shloka 105

द्वारं तैनैव कोणेन कर्तव्यं तस्य वेश्मनः । द्वितीयं चैव कर्तव्यं रङ्गपीठस्य पृष्ठतः ॥ १०३॥

PADACHEDA

द्वारम् तैन एव कोणेन कर्तव्यम् तस्य वेश्मनः । द्वितीयम् च एव कर्तव्यम् रङ्ग-पीठस्य पृष्ठतस् ॥ १०३॥

TRANSLITERATION

dvāram taina eva koṇena kartavyam tasya veśmanaḥ . dvitīyam ca eva kartavyam raṅga-pīṭhasya pṛṣṭhatas .. 103..

Shloka 106

विधिर्यश्चतुरश्रस्य भित्तिस्तम्भसमाश्रयः । स तु सर्वः प्रयोक्तव्यस्त्र्यश्रस्यापि प्रयोक्तृभिः ॥ १०४॥

PADACHEDA

विधिः यः चतुर्-अश्रस्य भित्ति-स्तम्भ-समाश्रयः । स तु सर्वः प्रयोक्तव्यः त्रि-अश्रस्य अपि प्रयोक्तृभिः ॥ १०४॥

TRANSLITERATION

vidhiḥ yaḥ catur-aśrasya bhitti-stambha-samāśrayaḥ . sa tu sarvaḥ prayoktavyaḥ tri-aśrasya api prayoktṛbhiḥ .. 104..

Shloka 107

एवमेतेन विधिना कार्या नाट्यगृहा बुधैः । पुनरेषां प्रवक्ष्यामि पूजामेवं यथाविधिः ॥ १०५॥

PADACHEDA

एवम् एतेन विधिना कार्याः नाट्य-गृहाः बुधैः । पुनर् एषाम् प्रवक्ष्यामि पूजाम् एवम् यथा विधिः ॥ १०५॥

TRANSLITERATION

evam etena vidhinā kāryāḥ nāṭya-gṛhāḥ budhaiḥ . punar eṣām pravakṣyāmi pūjām evam yathā vidhiḥ .. 105..

Shloka 108

इति भारतीये नाट्यशास्त्रे मण्डपविधानो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥

PADACHEDA

इति भारतीये नाट्यशास्त्रे मण्डपविधानः नाम द्वितीयः अध्यायः ॥

TRANSLITERATION

iti bhāratīye nāṭyaśāstre maṇḍapavidhānaḥ nāma dvitīyaḥ adhyāyaḥ ..

Languages

Saved

Languages

Saved

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION

PADACHEDA

TRANSLITERATION