| |
|

This overlay will guide you through the buttons:

Shloka 1
सशैलवनधात्रीणां यथाधारोऽहिनायकः । सर्वेषां योगतन्त्राणां तथाधारो हि कुण्डली ॥ ३.१ ॥

PADACHEDA

यथा आधारः अहि-नायकः । सर्वेषाम् योग-तन्त्राणाम् तथा आधारः हि कुण्डली ॥ ३।१ ॥

TRANSLITERATION

yathā ādhāraḥ ahi-nāyakaḥ . sarveṣām yoga-tantrāṇām tathā ādhāraḥ hi kuṇḍalī .. 3.1 ..
Shloka 2
सुप्ता गुरुप्रसादेन यदा जागर्ति कुण्डली । तदा सर्वाणि पद्मानि भिद्यन्ते ग्रन्थयोऽपि च ॥ ३.२ ॥

PADACHEDA

सुप्ता गुरु-प्रसादेन यदा जागर्ति कुण्डली । तदा सर्वाणि पद्मानि भिद्यन्ते ग्रन्थयः अपि च ॥ ३।२ ॥

TRANSLITERATION

suptā guru-prasādena yadā jāgarti kuṇḍalī . tadā sarvāṇi padmāni bhidyante granthayaḥ api ca .. 3.2 ..
Shloka 3
प्राणस्य शून्यपदवी तदा राजपथायते । तदा चित्तं निरालम्बं तदा कालस्य वञ्चनम् ॥ ३.३ ॥

PADACHEDA

प्राणस्य शून्यपदवी तदा राजपथायते । तदा चित्तम् निरालम्बम् तदा कालस्य वञ्चनम् ॥ ३।३ ॥

TRANSLITERATION

prāṇasya śūnyapadavī tadā rājapathāyate . tadā cittam nirālambam tadā kālasya vañcanam .. 3.3 ..
Shloka 4
सुषुम्णा शून्यपदवी ब्रह्मरन्ध्रः महापथः । श्मशानं शाम्भवी मध्यमार्गश्चेत्येकवाचकाः ॥ ३.४ ॥

PADACHEDA

सुषुम्णा शून्यपदवी ब्रह्मरन्ध्रः महापथः । श्मशानम् शाम्भवी मध्य-मार्गः च इति एकवाचकाः ॥ ३।४ ॥

TRANSLITERATION

suṣumṇā śūnyapadavī brahmarandhraḥ mahāpathaḥ . śmaśānam śāmbhavī madhya-mārgaḥ ca iti ekavācakāḥ .. 3.4 ..
Shloka 5
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रबोधयितुं ईश्वरीम् । ब्रह्मद्वारमुखे सुप्तां मुद्राभ्यासं समाचरेत् ॥ ३.५ ॥

PADACHEDA

तस्मात् सर्व-प्रयत्नेन प्रबोधयितुम् ईश्वरीम् । ब्रह्मद्वार-मुखे सुप्ताम् मुद्रा-अभ्यासम् समाचरेत् ॥ ३।५ ॥

TRANSLITERATION

tasmāt sarva-prayatnena prabodhayitum īśvarīm . brahmadvāra-mukhe suptām mudrā-abhyāsam samācaret .. 3.5 ..
Shloka 6
महामुद्रा महाबन्धो महावेधश्च खेचरी । उड्डीयानं मूलबन्धश्च बन्धो जालन्धराभिधः ॥ ३.६ ॥

PADACHEDA

महामुद्रा महाबन्धः महावेधः च खेचरी । उड्डीयानम् मूलबन्धः च बन्धः जालन्धर-अभिधः ॥ ३।६ ॥

TRANSLITERATION

mahāmudrā mahābandhaḥ mahāvedhaḥ ca khecarī . uḍḍīyānam mūlabandhaḥ ca bandhaḥ jālandhara-abhidhaḥ .. 3.6 ..
Shloka 7
करणी विपरीताख्या वज्रोली शक्तिचालनम् । इदं हि मुद्रादशकं जरामरणनाशनम् ॥ ३.७ ॥

PADACHEDA

। इदम् हि मुद्रा-दशकम् जरा-मरण-नाशनम् ॥ ३।७ ॥

TRANSLITERATION

. idam hi mudrā-daśakam jarā-maraṇa-nāśanam .. 3.7 ..
Shloka 8
आदिनाथोदितं दिव्यं अष्टैश्वर्यप्रदायकम् । वल्लभं सर्वसिद्धानां दुर्लभं मरुतां अपि ॥ ३.८ ॥

PADACHEDA

आदिनाथ-उदितम् दिव्यम् अष्ट-ऐश्वर्य-प्रदायकम् । वल्लभम् सर्व-सिद्धानाम् दुर्लभम् मरुताम् अपि ॥ ३।८ ॥

TRANSLITERATION

ādinātha-uditam divyam aṣṭa-aiśvarya-pradāyakam . vallabham sarva-siddhānām durlabham marutām api .. 3.8 ..
Shloka 9
गोपनीयं प्रयत्नेन यथा रत्नकरण्डकम् । कस्यचिन्नैव वक्तव्यं कुलस्त्रीसुरतं यथा ॥ ३.९ ॥

PADACHEDA

गोपनीयम् प्रयत्नेन यथा रत्न-करण्डकम् । कस्यचिद् ना एव वक्तव्यम् कुलस्त्री-सुरतम् यथा ॥ ३।९ ॥

TRANSLITERATION

gopanīyam prayatnena yathā ratna-karaṇḍakam . kasyacid nā eva vaktavyam kulastrī-suratam yathā .. 3.9 ..
Shloka 10
अथ महामुद्रा
पादमूलेन वामेन योनिं सम्पीड्य दक्षिणाम् । प्रसारितं पदं कृत्वा कराभ्यां धारयेद्दृढम् ॥ ३.१० ॥

PADACHEDA

पाद-मूलेन वामेन योनिम् सम्पीड्य दक्षिणाम् । प्रसारितम् पदम् कृत्वा कराभ्याम् धारयेत् दृढम् ॥ ३।१० ॥

TRANSLITERATION

pāda-mūlena vāmena yonim sampīḍya dakṣiṇām . prasāritam padam kṛtvā karābhyām dhārayet dṛḍham .. 3.10 ..
Shloka 11
कण्ठे बन्धं समारोप्य धारयेद्वायुं ऊर्ध्वतः । यथा दण्डहतः सर्पो दण्डाकारः प्रजायते ॥ ३.११ ॥

PADACHEDA

कण्ठे बन्धम् समारोप्य धारयेत् वायुम् ऊर्ध्वतस् । यथा दण्ड-हतः सर्पः दण्ड-आकारः प्रजायते ॥ ३।११ ॥

TRANSLITERATION

kaṇṭhe bandham samāropya dhārayet vāyum ūrdhvatas . yathā daṇḍa-hataḥ sarpaḥ daṇḍa-ākāraḥ prajāyate .. 3.11 ..
Shloka 12
ऋज्वीभूता तथा शक्तिः कुण्डली सहसा भवेत् । तदा सा मरणावस्था जायते द्विपुटाश्रया ॥ ३.१२ ॥

PADACHEDA

ऋज्वीभूता तथा शक्तिः कुण्डली सहसा भवेत् । तदा सा मरण-अवस्था जायते द्वि-पुट-आश्रया ॥ ३।१२ ॥

TRANSLITERATION

ṛjvībhūtā tathā śaktiḥ kuṇḍalī sahasā bhavet . tadā sā maraṇa-avasthā jāyate dvi-puṭa-āśrayā .. 3.12 ..
Shloka 13
ततः शनैः शनैरेव रेचयेन्नैव वेगतः । महामुद्रां च तेनैव वदन्ति विबुधोत्तमाः ॥ ३.१३ ॥

PADACHEDA

ततस् शनैस् शनैस् एव रेचयेत् न एव वेगतः । महामुद्राम् च तेन एव वदन्ति विबुध-उत्तमाः ॥ ३।१३ ॥

TRANSLITERATION

tatas śanais śanais eva recayet na eva vegataḥ . mahāmudrām ca tena eva vadanti vibudha-uttamāḥ .. 3.13 ..
Shloka 14
इयं खलु महामुद्रा महासिद्धैः प्रदर्शिता । महाक्लेशादयो दोषाः क्षीयन्ते मरणादयः । महामुद्रां च तेनैव वदन्ति विबुधोत्तमाः ॥ ३.१४ ॥

PADACHEDA

इयम् खलु महामुद्रा महासिद्धैः प्रदर्शिता । महा-क्लेश-आदयः दोषाः क्षीयन्ते मरण-आदयः । महामुद्राम् च तेन एव वदन्ति विबुध-उत्तमाः ॥ ३।१४ ॥

TRANSLITERATION

iyam khalu mahāmudrā mahāsiddhaiḥ pradarśitā . mahā-kleśa-ādayaḥ doṣāḥ kṣīyante maraṇa-ādayaḥ . mahāmudrām ca tena eva vadanti vibudha-uttamāḥ .. 3.14 ..
Shloka 15
चन्द्राङ्गे तु समभ्यस्य सूर्याङ्गे पुनरभ्यसेत् । यावत्तुल्या भवेत्सङ्ख्या ततो मुद्रां विसर्जयेत् ॥ ३.१५ ॥

PADACHEDA

चन्द्र-अङ्गे तु समभ्यस्य सूर्य-अङ्गे पुनर् अभ्यसेत् । यावत् तुल्या भवेत् सङ्ख्या ततस् मुद्राम् विसर्जयेत् ॥ ३।१५ ॥

TRANSLITERATION

candra-aṅge tu samabhyasya sūrya-aṅge punar abhyaset . yāvat tulyā bhavet saṅkhyā tatas mudrām visarjayet .. 3.15 ..
Shloka 16
न हि पथ्यं अपथ्यं वा रसाः सर्वेऽपि नीरसाः । अपि भुक्तं विषं घोरं पीयूषं अपि जीर्यति ॥ ३.१६ ॥

PADACHEDA

न हि पथ्यम् अपथ्यम् वा रसाः सर्वे अपि नीरसाः । अपि भुक्तम् विषम् घोरम् पीयूषम् अपि जीर्यति ॥ ३।१६ ॥

TRANSLITERATION

na hi pathyam apathyam vā rasāḥ sarve api nīrasāḥ . api bhuktam viṣam ghoram pīyūṣam api jīryati .. 3.16 ..
Shloka 17
क्षयकुष्ठगुदावर्तगुल्माजीर्णपुरोगमाः । तस्य दोषाः क्षयं यान्ति महामुद्रां तु योऽभ्यसेत् ॥ ३.१७ ॥

PADACHEDA

क्षय-कुष्ठ-गुदावर्त-गुल्म-अजीर्ण-पुरोगमाः । तस्य दोषाः क्षयम् यान्ति महामुद्राम् तु यः अभ्यसेत् ॥ ३।१७ ॥

TRANSLITERATION

kṣaya-kuṣṭha-gudāvarta-gulma-ajīrṇa-purogamāḥ . tasya doṣāḥ kṣayam yānti mahāmudrām tu yaḥ abhyaset .. 3.17 ..
Shloka 18
कथितेयं महामुद्रा महासिद्धिकरा नॄणाम् । गोपनीया प्रयत्नेन न देया यस्य कस्यचित् ॥ ३.१८ ॥

PADACHEDA

कथिता इयम् महामुद्रा महा-सिद्धि-करा नॄणाम् । गोपनीया प्रयत्नेन न देया यस्य कस्यचिद् ॥ ३।१८ ॥

TRANSLITERATION

kathitā iyam mahāmudrā mahā-siddhi-karā nṝṇām . gopanīyā prayatnena na deyā yasya kasyacid .. 3.18 ..
Shloka 19
अथ महाबन्धः
पार्ष्णिं वामस्य पादस्य योनिस्थाने नियोजयेत् । वामोरूपरि संस्थाप्य दक्षिणं चरणं तथा ॥ ३.१९ ॥

PADACHEDA

पार्ष्णिम् वामस्य पादस्य योनि-स्थाने नियोजयेत् । वाम-ऊरु-उपरि संस्थाप्य दक्षिणम् चरणम् तथा ॥ ३।१९ ॥

TRANSLITERATION

pārṣṇim vāmasya pādasya yoni-sthāne niyojayet . vāma-ūru-upari saṃsthāpya dakṣiṇam caraṇam tathā .. 3.19 ..
Shloka 20
पूरयित्वा ततो वायुं हृदये चुबुकं दृढम् । निष्पीड्यं वायुं आकुञ्च्य मनोमध्ये नियोजयेत् ॥ ३.२० ॥

PADACHEDA

पूरयित्वा ततस् वायुम् हृदये चुबुकम् दृढम् । निष्पीड्यम् वायुम् आकुञ्च्य मनः-मध्ये नियोजयेत् ॥ ३।२० ॥

TRANSLITERATION

pūrayitvā tatas vāyum hṛdaye cubukam dṛḍham . niṣpīḍyam vāyum ākuñcya manaḥ-madhye niyojayet .. 3.20 ..
Shloka 21
धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेदनिलम् शनैः । सव्याङ्गे तु समभ्यस्य दक्षाङ्गे पुनरभ्यसेत् ॥ ३.२१ ॥

PADACHEDA

धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेत् अनिलम् शनैस् । सव्य-अङ्गे तु समभ्यस्य दक्ष-अङ्गे पुनर् अभ्यसेत् ॥ ३।२१ ॥

TRANSLITERATION

dhārayitvā yathāśakti recayet anilam śanais . savya-aṅge tu samabhyasya dakṣa-aṅge punar abhyaset .. 3.21 ..
Shloka 22
मतं अत्र तु केषांचित्कण्ठबन्धं विवर्जयेत् । राजदन्तस्थजिह्वाया बन्धः शस्तो भवेदिति ॥ ३.२२ ॥

PADACHEDA

मतम् अत्र तु केषांचिद् कण्ठ-बन्धम् विवर्जयेत् । राजदन्त-स्थ-जिह्वायाः बन्धः शस्तः भवेत् इति ॥ ३।२२ ॥

TRANSLITERATION

matam atra tu keṣāṃcid kaṇṭha-bandham vivarjayet . rājadanta-stha-jihvāyāḥ bandhaḥ śastaḥ bhavet iti .. 3.22 ..
Shloka 23
अयं तु सर्वनाडीनां ऊर्ध्वं गतिनिरोधकः । अयं खलु महाबन्धो महासिद्धिप्रदायकः ॥ ३.२३ ॥

PADACHEDA

अयम् तु सर्व-नाडीनाम् ऊर्ध्वम् गति-निरोधकः । अयम् खलु महाबन्धः महा-सिद्धि-प्रदायकः ॥ ३।२३ ॥

TRANSLITERATION

ayam tu sarva-nāḍīnām ūrdhvam gati-nirodhakaḥ . ayam khalu mahābandhaḥ mahā-siddhi-pradāyakaḥ .. 3.23 ..
Shloka 24
कालपाशमहाबन्धविमोचनविचक्षणः । त्रिवेणीसङ्गमं धत्ते केदारं प्रापयेन्मनः ॥ ३.२४ ॥

PADACHEDA

। त्रिवेणी-सङ्गमम् धत्ते केदारम् प्रापयेत् मनः ॥ ३।२४ ॥

TRANSLITERATION

. triveṇī-saṅgamam dhatte kedāram prāpayet manaḥ .. 3.24 ..
Shloka 25
रूपलावण्यसम्पन्ना यथा स्त्री पुरुषं विना । महामुद्रामहाबन्धौ निष्फलौ वेधवर्जितौ ॥ ३.२५ ॥

PADACHEDA

रूप-लावण्य-सम्पन्ना यथा स्त्री पुरुषम् विना । महामुद्रा-महाबन्धौ निष्फलौ वेध-वर्जितौ ॥ ३।२५ ॥

TRANSLITERATION

rūpa-lāvaṇya-sampannā yathā strī puruṣam vinā . mahāmudrā-mahābandhau niṣphalau vedha-varjitau .. 3.25 ..
Shloka 26
अथ महावेधः
महाबन्धस्थितो योगी कृत्वा पूरकं एकधीः । वायूनां गतिं आवृत्य निभृतं कण्ठमुद्रया ॥ ३.२६ ॥

PADACHEDA

महाबन्ध-स्थितः योगी कृत्वा पूरकम् एक-धीः । वायूनाम् गतिम् आवृत्य निभृतम् कण्ठ-मुद्रया ॥ ३।२६ ॥

TRANSLITERATION

mahābandha-sthitaḥ yogī kṛtvā pūrakam eka-dhīḥ . vāyūnām gatim āvṛtya nibhṛtam kaṇṭha-mudrayā .. 3.26 ..
Shloka 27
समहस्तयुगो भूमौ स्फिचौ सनाडयेच्छनैः । पुटद्वयं अतिक्रम्य वायुः स्फुरति मध्यगः ॥ ३.२७ ॥

PADACHEDA

सम-हस्त-युगः भूमौ स्फिचौ स नाडयेत् शनैस् । पुट-द्वयम् अतिक्रम्य वायुः स्फुरति मध्य-गः ॥ ३।२७ ॥

TRANSLITERATION

sama-hasta-yugaḥ bhūmau sphicau sa nāḍayet śanais . puṭa-dvayam atikramya vāyuḥ sphurati madhya-gaḥ .. 3.27 ..
Shloka 28
सोमसूर्याग्निसम्बन्धो जायते चामृताय वै । मृतावस्था समुत्पन्ना ततो वायुं विरेचयेत् ॥ ३.२८ ॥

PADACHEDA

सोम-सूर्य-अग्नि-सम्बन्धः जायते च अमृताय वै । मृतावस्था समुत्पन्ना ततस् वायुम् विरेचयेत् ॥ ३।२८ ॥

TRANSLITERATION

soma-sūrya-agni-sambandhaḥ jāyate ca amṛtāya vai . mṛtāvasthā samutpannā tatas vāyum virecayet .. 3.28 ..
Shloka 29
महावेधोऽयं अभ्यासान्महासिद्धिप्रदायकः । वलीपलितवेपघ्नः सेव्यते साधकोत्तमैः ॥ ३.२९ ॥

PADACHEDA

महावेधः अयम् अभ्यासात् महा-सिद्धि-प्रदायकः । वली-पलित-वेप-घ्नः सेव्यते साधक-उत्तमैः ॥ ३।२९ ॥

TRANSLITERATION

mahāvedhaḥ ayam abhyāsāt mahā-siddhi-pradāyakaḥ . valī-palita-vepa-ghnaḥ sevyate sādhaka-uttamaiḥ .. 3.29 ..
Shloka 30
एतत्त्रयं महागुह्यं जरामृत्युविनाशनम् । वह्निवृद्धिकरं चैव ह्यणिमादिगुणप्रदम् ॥ ३.३० ॥

PADACHEDA

एतत् त्रयम् महा-गुह्यम् जरा-मृत्यु-विनाशनम् । वह्नि-वृद्धि-करम् च एव हि अणिम-आदि-गुण-प्रदम् ॥ ३।३० ॥

TRANSLITERATION

etat trayam mahā-guhyam jarā-mṛtyu-vināśanam . vahni-vṛddhi-karam ca eva hi aṇima-ādi-guṇa-pradam .. 3.30 ..
Shloka 31
अष्टधा क्रियते चैव यामे यामे दिने दिने । पुण्यसंभारसन्धाय पापौघभिदुरं सदा । सम्यक्शिक्षावतां एवं स्वल्पं प्रथमसाधनम् ॥ ३.३१ ॥

PADACHEDA

अष्टधा क्रियते च एव यामे यामे दिने दिने । पुण्य-संभार-सन्धाय पाप-ओघ-भिदुरम् सदा । सम्यक् शिक्षावताम् एवम् सु अल्पम् प्रथम-साधनम् ॥ ३।३१ ॥

TRANSLITERATION

aṣṭadhā kriyate ca eva yāme yāme dine dine . puṇya-saṃbhāra-sandhāya pāpa-ogha-bhiduram sadā . samyak śikṣāvatām evam su alpam prathama-sādhanam .. 3.31 ..
Shloka 32
अथ खेचरी
कपालकुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीतगा । भ्रुवोरन्तर्गता दृष्टिर्मुद्रा भवति खेचरी ॥ ३.३२ ॥

PADACHEDA

कपाल-कुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीत-गा । भ्रुवोः अन्तर्गता दृष्टिः मुद्रा भवति खेचरी ॥ ३।३२ ॥

TRANSLITERATION

kapāla-kuhare jihvā praviṣṭā viparīta-gā . bhruvoḥ antargatā dṛṣṭiḥ mudrā bhavati khecarī .. 3.32 ..
Shloka 33
छेदनचालनदोहैः कलां क्रमेणाथ वर्धयेत्तावत् । सा यावद्भ्रूमध्यं स्पृशति तदा खेचरीसिद्धिः ॥ ३.३३ ॥

PADACHEDA

छेदन-चालन-दोहैः कलाम् क्रमेण अथ वर्धयेत् तावत् । सा यावत् भ्रूमध्यम् स्पृशति तदा खेचरी-सिद्धिः ॥ ३।३३ ॥

TRANSLITERATION

chedana-cālana-dohaiḥ kalām krameṇa atha vardhayet tāvat . sā yāvat bhrūmadhyam spṛśati tadā khecarī-siddhiḥ .. 3.33 ..
Shloka 34
स्नुहीपत्रनिभं शस्त्रं सुतीक्ष्णं स्निग्धनिर्मलम् । समादाय ततस्तेन रोममात्रं समुच्छिनेत् ॥ ३.३४ ॥

PADACHEDA

स्नुही-पत्र-निभम् शस्त्रम् सु तीक्ष्णम् स्निग्ध-निर्मलम् । समादाय ततस् तेन रोम-मात्रम् समुच्छिनेत् ॥ ३।३४ ॥

TRANSLITERATION

snuhī-patra-nibham śastram su tīkṣṇam snigdha-nirmalam . samādāya tatas tena roma-mātram samucchinet .. 3.34 ..
Shloka 35
ततः सैन्धवपथ्याभ्यां चूर्णिताभ्यां प्रघर्षयेत् । पुनः सप्तदिने प्राप्ते रोममात्रं समुच्छिनेत् ॥ ३.३५ ॥

PADACHEDA

ततस् सैन्धव-पथ्याभ्याम् चूर्णिताभ्याम् प्रघर्षयेत् । पुनर् सप्तदिने प्राप्ते रोम-मात्रम् समुच्छिनेत् ॥ ३।३५ ॥

TRANSLITERATION

tatas saindhava-pathyābhyām cūrṇitābhyām pragharṣayet . punar saptadine prāpte roma-mātram samucchinet .. 3.35 ..
Shloka 36
एवं क्रमेण षण्मासं नित्यं युक्तः समाचरेत् । षण्मासाद्रसनामूलशिराबन्धः प्रणश्यति ॥ ३.३६ ॥

PADACHEDA

एवम् क्रमेण षष्-मासम् नित्यम् युक्तः समाचरेत् । षष्-मासात् रसना-मूल-सिरा-बन्धः प्रणश्यति ॥ ३।३६ ॥

TRANSLITERATION

evam krameṇa ṣaṣ-māsam nityam yuktaḥ samācaret . ṣaṣ-māsāt rasanā-mūla-sirā-bandhaḥ praṇaśyati .. 3.36 ..
Shloka 37
कलां पराङ्मुखीं कृत्वा त्रिपथे परियोजयेत् । सा भवेत्खेचरी मुद्रा व्योमचक्रं तदुच्यते ॥ ३.३७ ॥

PADACHEDA

कलाम् पराङ्मुखीम् कृत्वा त्रिपथे परियोजयेत् । सा भवेत् खेचरी मुद्रा व्योमचक्रम् तत् उच्यते ॥ ३।३७ ॥

TRANSLITERATION

kalām parāṅmukhīm kṛtvā tripathe pariyojayet . sā bhavet khecarī mudrā vyomacakram tat ucyate .. 3.37 ..
Shloka 38
रसनां ऊर्ध्वगां कृत्वा क्षणार्धं अपि तिष्ठति । विषैर्विमुच्यते योगी व्याधिमृत्युजरादिभिः ॥ ३.३८ ॥

PADACHEDA

रसनाम् ऊर्ध्व-गाम् कृत्वा क्षणार्धम् अपि तिष्ठति । विषैः विमुच्यते योगी व्याधि-मृत्यु-जरा-आदिभिः ॥ ३।३८ ॥

TRANSLITERATION

rasanām ūrdhva-gām kṛtvā kṣaṇārdham api tiṣṭhati . viṣaiḥ vimucyate yogī vyādhi-mṛtyu-jarā-ādibhiḥ .. 3.38 ..
Shloka 39
न रोगो मरणं तन्द्रा न निद्रा न क्षुधा तृषा । न च मूर्च्छा भवेत्तस्य यो मुद्रां वेत्ति खेचरीम् ॥ ३.३९ ॥

PADACHEDA

न रोगः मरणम् तन्द्रा न निद्रा न क्षुधा तृषा । न च मूर्च्छा भवेत् तस्य यः मुद्राम् वेत्ति खेचरीम् ॥ ३।३९ ॥

TRANSLITERATION

na rogaḥ maraṇam tandrā na nidrā na kṣudhā tṛṣā . na ca mūrcchā bhavet tasya yaḥ mudrām vetti khecarīm .. 3.39 ..
Shloka 40
पीड्यते न स रोगेण लिप्यते न च कर्मणा । बाध्यते न स कालेन यो मुद्रां वेत्ति खेचरीम् ॥ ३.४० ॥

PADACHEDA

पीड्यते न स रोगेण लिप्यते न च कर्मणा । बाध्यते न स कालेन यः मुद्राम् वेत्ति खेचरीम् ॥ ३।४० ॥

TRANSLITERATION

pīḍyate na sa rogeṇa lipyate na ca karmaṇā . bādhyate na sa kālena yaḥ mudrām vetti khecarīm .. 3.40 ..
Shloka 41
चित्तं चरति खे यस्माज्जिह्वा चरति खे गता । तेनैषा खेचरी नाम मुद्रा सिद्धैर्निरूपिता ॥ ३.४१ ॥

PADACHEDA

चित्तम् चरति खे यस्मात् जिह्वा चरति खे गता । तेन एषा खेचरी नाम मुद्रा सिद्धैः निरूपिता ॥ ३।४१ ॥

TRANSLITERATION

cittam carati khe yasmāt jihvā carati khe gatā . tena eṣā khecarī nāma mudrā siddhaiḥ nirūpitā .. 3.41 ..
Shloka 42
खेचर्या मुद्रितं येन विवरं लम्बिकोर्ध्वतः । न तस्य क्षरते बिन्दुः कामिन्याः श्लेषितस्य च ॥ ३.४२ ॥

PADACHEDA

खेचर्या मुद्रितम् येन विवरम् लम्बिका-ऊर्ध्वतस् । न तस्य क्षरते बिन्दुः कामिन्याः श्लेषितस्य च ॥ ३।४२ ॥

TRANSLITERATION

khecaryā mudritam yena vivaram lambikā-ūrdhvatas . na tasya kṣarate binduḥ kāminyāḥ śleṣitasya ca .. 3.42 ..
Shloka 43
चलितोऽपि यदा बिन्दुः सम्प्राप्तो योनिमण्डलम् । व्रजत्यूर्ध्वं हृतः शक्त्या निबद्धो योनिमुद्रया ॥ ३.४३ ॥

PADACHEDA

चलितः अपि यदा बिन्दुः सम्प्राप्तः योनि-मण्डलम् । व्रजति ऊर्ध्वम् हृतः शक्त्या निबद्धः योनिमुद्रया ॥ ३।४३ ॥

TRANSLITERATION

calitaḥ api yadā binduḥ samprāptaḥ yoni-maṇḍalam . vrajati ūrdhvam hṛtaḥ śaktyā nibaddhaḥ yonimudrayā .. 3.43 ..
Shloka 44
ऊर्ध्वजिह्वः स्थिरो भूत्वा सोमपानं करोति यः । मासार्धेन न सन्देहो मृत्युं जयति योगवित् ॥ ३.४४ ॥

PADACHEDA

ऊर्ध्वजिह्वः स्थिरः भूत्वा सोम-पानम् करोति यः । मास-अर्धेन न सन्देहः मृत्युम् जयति योग-विद् ॥ ३।४४ ॥

TRANSLITERATION

ūrdhvajihvaḥ sthiraḥ bhūtvā soma-pānam karoti yaḥ . māsa-ardhena na sandehaḥ mṛtyum jayati yoga-vid .. 3.44 ..
Shloka 45
नित्यं सोमकलापूर्णं शरीरं यस्य योगिनः । तक्षकेणापि दष्टस्य विषं तस्य न सर्पति ॥ ३.४५ ॥

PADACHEDA

नित्यम् सोम-कला-पूर्णम् शरीरम् यस्य योगिनः । तक्षकेण अपि दष्टस्य विषम् तस्य न सर्पति ॥ ३।४५ ॥

TRANSLITERATION

nityam soma-kalā-pūrṇam śarīram yasya yoginaḥ . takṣakeṇa api daṣṭasya viṣam tasya na sarpati .. 3.45 ..
Shloka 46
इन्धनानि यथा वह्निस्तैलवर्ति च दीपकः । तथा सोमकलापूर्णं देही देहं न मुञ्चति ॥ ३.४६ ॥

PADACHEDA

इन्धनानि यथा वह्निः तैल-वर्ति च दीपकः । तथा सोम-कला-पूर्णम् देही देहम् न मुञ्चति ॥ ३।४६ ॥

TRANSLITERATION

indhanāni yathā vahniḥ taila-varti ca dīpakaḥ . tathā soma-kalā-pūrṇam dehī deham na muñcati .. 3.46 ..
Shloka 47
गोमांसं भक्षयेन्नित्यं पिबेदमरवारुणीम् । कुलीनं तं अहं मन्ये चेतरे कुलघातकाः ॥ ३.४७ ॥

PADACHEDA

गो-मांसम् भक्षयेत् नित्यम् पिबेत् अमरवारुणीम् । कुलीनम् तम् अहम् मन्ये च इतरे कुल-घातकाः ॥ ३।४७ ॥

TRANSLITERATION

go-māṃsam bhakṣayet nityam pibet amaravāruṇīm . kulīnam tam aham manye ca itare kula-ghātakāḥ .. 3.47 ..
Shloka 48
गोशब्देनोदिता जिह्वा तत्प्रवेशो हि तालुनि । गोमांसभक्षणं तत्तु महापातकनाशनम् ॥ ३.४८ ॥

PADACHEDA

गो-शब्देन उदिता जिह्वा तद्-प्रवेशः हि तालुनि । गो-मांस-भक्षणम् तत् तु महापातक-नाशनम् ॥ ३।४८ ॥

TRANSLITERATION

go-śabdena uditā jihvā tad-praveśaḥ hi tāluni . go-māṃsa-bhakṣaṇam tat tu mahāpātaka-nāśanam .. 3.48 ..
Shloka 49
जिह्वाप्रवेशसम्भूतवह्निनोत्पादितः खलु । चन्द्रात्स्रवति यः सारः सा स्यादमरवारुणी ॥ ३.४९ ॥

PADACHEDA

जिह्वा-प्रवेश-सम्भूत-वह्निना उत्पादितः खलु । चन्द्रात् स्रवति यः सारः सा स्यात् अमरवारुणी ॥ ३।४९ ॥

TRANSLITERATION

jihvā-praveśa-sambhūta-vahninā utpāditaḥ khalu . candrāt sravati yaḥ sāraḥ sā syāt amaravāruṇī .. 3.49 ..
Shloka 50
चुम्बन्ती यदि लम्बिकाग्रं अनिशं जिह्वारसस्यन्दिनीसक्षारा कटुकाम्लदुग्धसदृशी मध्वाज्यतुल्या तथा । व्याधीनां हरणं जरान्तकरणं शस्त्रागमोदीरणंतस्य स्यादमरत्वं अष्टगुणितं सिद्धाङ्गनाकर्षणम् ॥ ३.५० ॥

PADACHEDA

चुम्बन्ती यदि लम्बिका-अग्रम् अनिशम् जिह्वा-रस-स्यन्दिनी सक्षारा कटुक-अम्ल-दुग्ध-सदृशी मधु-आज्य-तुल्या तथा । व्याधीनाम् हरणम् जरा-अन्त-करणम् शस्त्र-आगम-उदीरणम् तस्य स्यात् अमर-त्वम् अष्ट-गुणितम् सिद्ध-अङ्गना-आकर्षणम् ॥ ३।५० ॥

TRANSLITERATION

cumbantī yadi lambikā-agram aniśam jihvā-rasa-syandinī sakṣārā kaṭuka-amla-dugdha-sadṛśī madhu-ājya-tulyā tathā . vyādhīnām haraṇam jarā-anta-karaṇam śastra-āgama-udīraṇam tasya syāt amara-tvam aṣṭa-guṇitam siddha-aṅganā-ākarṣaṇam .. 3.50 ..
Shloka 51
मूर्ध्नः षोडशपत्रपद्मगलितं प्राणादवाप्तं हठाद्ऊर्द्व्हास्यो रसनां नियम्य विवरे शक्तिं परां चिन्तयन् । उत्कल्लोलकलाजलं च विमलं धारामयं यः पिबेन्निर्व्याधिः स मृणालकोमलवपुर्योगी चिरं जीवति ॥ ३.५१ ॥

PADACHEDA

मूर्ध्नः षोडश-पत्र-पद्म-गलितम् प्राणात् अवाप्तम् हठात् ऊर्द्व्ह-आस्यः रसनाम् नियम्य विवरे शक्तिम् पराम् चिन्तयन् । च विमलम् धारा-मयम् यः पिबेत् निर्व्याधिः स मृणाल-कोमल-वपुः-योगी चिरम् जीवति ॥ ३।५१ ॥

TRANSLITERATION

mūrdhnaḥ ṣoḍaśa-patra-padma-galitam prāṇāt avāptam haṭhāt ūrdvha-āsyaḥ rasanām niyamya vivare śaktim parām cintayan . ca vimalam dhārā-mayam yaḥ pibet nirvyādhiḥ sa mṛṇāla-komala-vapuḥ-yogī ciram jīvati .. 3.51 ..
Shloka 52
यत्प्रालेयं प्रहितसुषिरं मेरुमूर्धान्तरस्थंतस्मिंस्तत्त्वं प्रवदति सुधीस्तन्मुखं निम्नगानाम् । चन्द्रात्सारः स्रवति वपुषस्तेन मृत्युर्नराणांतद्बध्नीयात्सुकरणं अधो नान्यथा कायसिद्धिः ॥ ३.५२ ॥

PADACHEDA

यत् प्रालेयम् प्रहित-सुषिरम् मेरु-मूर्ध-अन्तर-स्थम् तस्मिन् तत्त्वम् प्रवदति सुधीः तत् मुखम् निम्नगानाम् । चन्द्रात् सारः स्रवति वपुषः तेन मृत्युः नराणाम् तत् बध्नीयात् अधस् न अन्यथा काय-सिद्धिः ॥ ३।५२ ॥

TRANSLITERATION

yat prāleyam prahita-suṣiram meru-mūrdha-antara-stham tasmin tattvam pravadati sudhīḥ tat mukham nimnagānām . candrāt sāraḥ sravati vapuṣaḥ tena mṛtyuḥ narāṇām tat badhnīyāt adhas na anyathā kāya-siddhiḥ .. 3.52 ..
Shloka 53
सुषिरं ज्ञानजनकं पञ्चस्रोतःसमन्वितम् । तिष्ठते खेचरी मुद्रा तस्मिन्शून्ये निरञ्जने ॥ ३.५३ ॥

PADACHEDA

सुषिरम् ज्ञान-जनकम् पञ्च-स्रोतः-समन्वितम् । तिष्ठते खेचरी मुद्रा तस्मिन् शून्ये निरञ्जने ॥ ३।५३ ॥

TRANSLITERATION

suṣiram jñāna-janakam pañca-srotaḥ-samanvitam . tiṣṭhate khecarī mudrā tasmin śūnye nirañjane .. 3.53 ..
Shloka 54
एकं सृष्टिमयं बीजं एका मुद्रा च खेचरी । एको देवो निरालम्ब एकावस्था मनोन्मनी ॥ ३.५४ ॥

PADACHEDA

एकम् सृष्टि-मयम् बीजम् एका मुद्रा च खेचरी । एकः देवः निरालम्बः एका अवस्था मनोन्मनी ॥ ३।५४ ॥

TRANSLITERATION

ekam sṛṣṭi-mayam bījam ekā mudrā ca khecarī . ekaḥ devaḥ nirālambaḥ ekā avasthā manonmanī .. 3.54 ..
Shloka 55
अथ उड्डीयानबन्धः
बद्धो येन सुषुम्णायां प्राणस्तूड्डीयते यतः । तस्मादुड्डीयनाख्योऽयं योगिभिः समुदाहृतः ॥ ३.५५ ॥

PADACHEDA

बद्धः येन सुषुम्णायाम् प्राणः तु उड्डीयते यतस् । तस्मात् उड्डीयन-आख्यः अयम् योगिभिः समुदाहृतः ॥ ३।५५ ॥

TRANSLITERATION

baddhaḥ yena suṣumṇāyām prāṇaḥ tu uḍḍīyate yatas . tasmāt uḍḍīyana-ākhyaḥ ayam yogibhiḥ samudāhṛtaḥ .. 3.55 ..
Shloka 56
उड्डीनं कुरुते यस्मादविश्रान्तं महाखगः । उड्डीयानं तदेव स्यात्तव बन्धोऽभिधीयते ॥ ३.५६ ॥

PADACHEDA

उड्डीनम् कुरुते यस्मात् अविश्रान्तम् महाखगः । उड्डीयानम् तत् एव स्यात् तव बन्धः अभिधीयते ॥ ३।५६ ॥

TRANSLITERATION

uḍḍīnam kurute yasmāt aviśrāntam mahākhagaḥ . uḍḍīyānam tat eva syāt tava bandhaḥ abhidhīyate .. 3.56 ..
Shloka 57
उदरे पश्चिमं तानं नाभेरूर्ध्वं च कारयेत् । उड्डीयानो ह्यसौ बन्धो मृत्युमातङ्गकेसरी ॥ ३.५७ ॥

PADACHEDA

उदरे पश्चिमम् तानम् नाभेः ऊर्ध्वम् च कारयेत् । उड्डीयानः हि असौ बन्धः मृत्यु-मातङ्ग-केसरी ॥ ३।५७ ॥

TRANSLITERATION

udare paścimam tānam nābheḥ ūrdhvam ca kārayet . uḍḍīyānaḥ hi asau bandhaḥ mṛtyu-mātaṅga-kesarī .. 3.57 ..
Shloka 58
उड्डीयानं तु सहजं गुरुणा कथितं सदा । अभ्यसेत्सततं यस्तु वृद्धोऽपि तरुणायते ॥ ३.५८ ॥

PADACHEDA

उड्डीयानम् तु सहजम् गुरुणा कथितम् सदा । अभ्यसेत् सततम् यः तु वृद्धः अपि तरुणायते ॥ ३।५८ ॥

TRANSLITERATION

uḍḍīyānam tu sahajam guruṇā kathitam sadā . abhyaset satatam yaḥ tu vṛddhaḥ api taruṇāyate .. 3.58 ..
Shloka 59
नाभेरूर्ध्वं अधश्चापि तानं कुर्यात्प्रयत्नतः । षण्मासं अभ्यसेन्मृत्युं जयत्येव न संशयः ॥ ३.५९ ॥

PADACHEDA

नाभेः ऊर्ध्वम् अधस् च अपि तानम् कुर्यात् प्रयत्नतः । षष्-मासम् अभ्यसेत् मृत्युम् जयति एव न संशयः ॥ ३।५९ ॥

TRANSLITERATION

nābheḥ ūrdhvam adhas ca api tānam kuryāt prayatnataḥ . ṣaṣ-māsam abhyaset mṛtyum jayati eva na saṃśayaḥ .. 3.59 ..
Shloka 60
सर्वेषां एव बन्धानां उत्तमो ह्युड्डीयानकः । उड्डियाने दृढे बन्धे मुक्तिः स्वाभाविकी भवेत् ॥ ३.६० ॥

PADACHEDA

सर्वेषाम् एव बन्धानाम् उत्तमः हि उड्डीयानकः । उड्डियाने दृढे बन्धे मुक्तिः स्वाभाविकी भवेत् ॥ ३।६० ॥

TRANSLITERATION

sarveṣām eva bandhānām uttamaḥ hi uḍḍīyānakaḥ . uḍḍiyāne dṛḍhe bandhe muktiḥ svābhāvikī bhavet .. 3.60 ..
Shloka 61
अथ मूलबन्धः
पार्ष्णिभागेन सम्पीड्य योनिं आकुञ्चयेद्गुदम् । अपानं ऊर्ध्वं आकृष्य मूलबन्धोऽभिधीयते ॥ ३.६१ ॥

PADACHEDA

पार्ष्णि-भागेन सम्पीड्य योनिम् आकुञ्चयेत् गुदम् । अपानम् ऊर्ध्वम् आकृष्य मूलबन्धः अभिधीयते ॥ ३।६१ ॥

TRANSLITERATION

pārṣṇi-bhāgena sampīḍya yonim ākuñcayet gudam . apānam ūrdhvam ākṛṣya mūlabandhaḥ abhidhīyate .. 3.61 ..
Shloka 62
अधोगतिं अपानं वा ऊर्ध्वगं कुरुते बलात् । आकुञ्चनेन तं प्राहुर्मूलबन्धं हि योगिनः ॥ ३.६२ ॥

PADACHEDA

अधोगतिम् अपानम् वै ऊर्ध्व-गम् कुरुते बलात् । आकुञ्चनेन तम् प्राहुः मूलबन्धम् हि योगिनः ॥ ३।६२ ॥

TRANSLITERATION

adhogatim apānam vai ūrdhva-gam kurute balāt . ākuñcanena tam prāhuḥ mūlabandham hi yoginaḥ .. 3.62 ..
Shloka 63
गुदं पार्ष्ण्या तु सम्पीड्य वायुं आकुञ्चयेद्बलात् । वारं वारं यथा चोर्ध्वं समायाति समीरणः ॥ ३.६३ ॥

PADACHEDA

गुदम् पार्ष्ण्या तु सम्पीड्य वायुम् आकुञ्चयेत् बलात् । वारम् वारम् यथा च ऊर्ध्वम् समायाति समीरणः ॥ ३।६३ ॥

TRANSLITERATION

gudam pārṣṇyā tu sampīḍya vāyum ākuñcayet balāt . vāram vāram yathā ca ūrdhvam samāyāti samīraṇaḥ .. 3.63 ..
Shloka 64
प्राणापानौ नादबिन्दू मूलबन्धेन चैकताम् । गत्वा योगस्य संसिद्धिं यच्छतो नात्र संशयः ॥ ३.६४ ॥

PADACHEDA

प्राण-अपानौ नाद-बिन्दू मूलबन्धेन च एकताम् । गत्वा योगस्य संसिद्धिम् यच्छतः न अत्र संशयः ॥ ३।६४ ॥

TRANSLITERATION

prāṇa-apānau nāda-bindū mūlabandhena ca ekatām . gatvā yogasya saṃsiddhim yacchataḥ na atra saṃśayaḥ .. 3.64 ..
Shloka 65
अपानप्राणयोरैक्यं क्षयो मूत्रपुरीषयोः । युवा भवति वृद्धोऽपि सततं मूलबन्धनात् ॥ ३.६५ ॥

PADACHEDA

अपान-प्राणयोः ऐक्यम् क्षयः मूत्र-पुरीषयोः । युवा भवति वृद्धः अपि सततम् मूलबन्धनात् ॥ ३।६५ ॥

TRANSLITERATION

apāna-prāṇayoḥ aikyam kṣayaḥ mūtra-purīṣayoḥ . yuvā bhavati vṛddhaḥ api satatam mūlabandhanāt .. 3.65 ..
Shloka 66
अपान ऊर्ध्वगे जाते प्रयाते वह्निमण्डलम् । तदानलशिखा दीर्घा जायते वायुनाहता ॥ ३.६६ ॥

PADACHEDA

अपाने ऊर्ध्व-गे जाते प्रयाते वह्नि-मण्डलम् । तदा अनल-शिखा दीर्घा जायते वायुना आहता ॥ ३।६६ ॥

TRANSLITERATION

apāne ūrdhva-ge jāte prayāte vahni-maṇḍalam . tadā anala-śikhā dīrghā jāyate vāyunā āhatā .. 3.66 ..
Shloka 67
ततो यातो वह्न्यपानौ प्राणं उष्णस्वरूपकम् । तेनात्यन्तप्रदीप्तस्तु ज्वलनो देहजस्तथा ॥ ३.६७ ॥

PADACHEDA

ततस् यातः वह्नि-अपानौ प्राणम् उष्ण-स्वरूपकम् । तेन अत्यन्त-प्रदीप्तः तु ज्वलनः देह-जः तथा ॥ ३।६७ ॥

TRANSLITERATION

tatas yātaḥ vahni-apānau prāṇam uṣṇa-svarūpakam . tena atyanta-pradīptaḥ tu jvalanaḥ deha-jaḥ tathā .. 3.67 ..
Shloka 68
तेन कुण्डलिनी सुप्ता सन्तप्ता सम्प्रबुध्यते । दण्डाहता भुजङ्गीव निश्वस्य ऋजुतां व्रजेत् ॥ ३.६८ ॥

PADACHEDA

तेन कुण्डलिनी सुप्ता सन्तप्ता सम्प्रबुध्यते । दण्ड-आहता भुजङ्गी इव निश्वस्य ऋजु-ताम् व्रजेत् ॥ ३।६८ ॥

TRANSLITERATION

tena kuṇḍalinī suptā santaptā samprabudhyate . daṇḍa-āhatā bhujaṅgī iva niśvasya ṛju-tām vrajet .. 3.68 ..
Shloka 69
बिलं प्रविष्टेव ततो ब्रह्मनाड्यं तरं व्रजेत् । तस्मान्नित्यं मूलबन्धः कर्तव्यो योगिभिः सदा ॥ ३.६९ ॥

PADACHEDA

बिलम् प्रविष्टा इव ततस् ब्रह्मनाड्यम् तरम् व्रजेत् । तस्मात् नित्यम् मूलबन्धः कर्तव्यः योगिभिः सदा ॥ ३।६९ ॥

TRANSLITERATION

bilam praviṣṭā iva tatas brahmanāḍyam taram vrajet . tasmāt nityam mūlabandhaḥ kartavyaḥ yogibhiḥ sadā .. 3.69 ..
Shloka 70
अथ जलन्धरबन्धः
कण्ठं आकुञ्च्य हृदये स्थापयेच्चिबुकं दृढम् । बन्धो जालन्धराख्योऽयं जरामृत्युविनाशकः ॥ ३.७० ॥

PADACHEDA

कण्ठम् आकुञ्च्य हृदये स्थापयेत् चिबुकम् दृढम् । बन्धः जालन्धर-आख्यः अयम् जरा-मृत्यु-विनाशकः ॥ ३।७० ॥

TRANSLITERATION

kaṇṭham ākuñcya hṛdaye sthāpayet cibukam dṛḍham . bandhaḥ jālandhara-ākhyaḥ ayam jarā-mṛtyu-vināśakaḥ .. 3.70 ..
Shloka 71
बध्नाति हि सिराजालं अधोगामि नभोजलम् । ततो जालन्धरो बन्धः कण्ठदुःखौघनाशनः ॥ ३.७१ ॥

PADACHEDA

बध्नाति हि सिरा-जालम् अधोगामि नभः-जलम् । ततस् जालन्धरः बन्धः कण्ठ-दुःख-ओघ-नाशनः ॥ ३।७१ ॥

TRANSLITERATION

badhnāti hi sirā-jālam adhogāmi nabhaḥ-jalam . tatas jālandharaḥ bandhaḥ kaṇṭha-duḥkha-ogha-nāśanaḥ .. 3.71 ..
Shloka 72
जालन्धरे कृते बन्धे कण्ठसंकोचलक्षणे । न पीयूषं पतत्यग्नौ न च वायुः प्रकुप्यति ॥ ३.७२ ॥

PADACHEDA

जालन्धरे कृते बन्धे कण्ठ-संकोच-लक्षणे । न पीयूषम् पतति अग्नौ न च वायुः प्रकुप्यति ॥ ३।७२ ॥

TRANSLITERATION

jālandhare kṛte bandhe kaṇṭha-saṃkoca-lakṣaṇe . na pīyūṣam patati agnau na ca vāyuḥ prakupyati .. 3.72 ..
Shloka 73
कण्ठसंकोचनेनैव द्वे नाड्यौ स्तम्भयेद्दृढम् । मध्यचक्रं इदं ज्ञेयं षोडशाधारबन्धनम् ॥ ३.७३ ॥

PADACHEDA

कण्ठ-संकोचनेन एव द्वे नाड्यौ स्तम्भयेत् दृढम् । मध्य-चक्रम् इदम् ज्ञेयम् षोडश-आधार-बन्धनम् ॥ ३।७३ ॥

TRANSLITERATION

kaṇṭha-saṃkocanena eva dve nāḍyau stambhayet dṛḍham . madhya-cakram idam jñeyam ṣoḍaśa-ādhāra-bandhanam .. 3.73 ..
Shloka 74
मूलस्थानं समाकुञ्च्य उड्डियानं तु कारयेत् । इडां च पिङ्गलां बद्ध्वा वाहयेत्पश्चिमे पथि ॥ ३.७४ ॥

PADACHEDA

मूलस्थानम् समाकुञ्च्य उड्डियानम् तु कारयेत् । इडाम् च पिङ्गलाम् बद्ध्वा वाहयेत् पश्चिमे पथि ॥ ३।७४ ॥

TRANSLITERATION

mūlasthānam samākuñcya uḍḍiyānam tu kārayet . iḍām ca piṅgalām baddhvā vāhayet paścime pathi .. 3.74 ..
Shloka 75
अनेनैव विधानेन प्रयाति पवनो लयम् । ततो न जायते मृत्युर्जरारोगादिकं तथा ॥ ३.७५ ॥

PADACHEDA

अनेन एव विधानेन प्रयाति पवनः लयम् । ततस् न जायते मृत्युः जरा-रोग-आदिकम् तथा ॥ ३।७५ ॥

TRANSLITERATION

anena eva vidhānena prayāti pavanaḥ layam . tatas na jāyate mṛtyuḥ jarā-roga-ādikam tathā .. 3.75 ..
Shloka 76
बन्धत्रयं इदं श्रेष्ठं महासिद्धैश्च सेवितम् । सर्वेषां हठतन्त्राणां साधनं योगिनो विदुः ॥ ३.७६ ॥

PADACHEDA

बन्ध-त्रयम् इदम् श्रेष्ठम् महासिद्धैः च सेवितम् । सर्वेषाम् हठ-तन्त्राणाम् साधनम् योगिनः विदुः ॥ ३।७६ ॥

TRANSLITERATION

bandha-trayam idam śreṣṭham mahāsiddhaiḥ ca sevitam . sarveṣām haṭha-tantrāṇām sādhanam yoginaḥ viduḥ .. 3.76 ..
Shloka 77
यत्किंचित्स्रवते चन्द्रादमृतं दिव्यरूपिणः । तत्सर्वं ग्रसते सूर्यस्तेन पिण्डो जरायुतः ॥ ३.७७ ॥

PADACHEDA

यत् किंचिद् स्रवते चन्द्रात् अमृतम् दिव्य-रूपिणः । तत् सर्वम् ग्रसते सूर्यः तेन पिण्डः जरा-युतः ॥ ३।७७ ॥

TRANSLITERATION

yat kiṃcid sravate candrāt amṛtam divya-rūpiṇaḥ . tat sarvam grasate sūryaḥ tena piṇḍaḥ jarā-yutaḥ .. 3.77 ..
Shloka 78
अथ विपरीतकरणी मुद्रा
तत्रास्ति करणं दिव्यं सूर्यस्य मुखवञ्चनम् । गुरूपदेशतो ज्ञेयं न तु शास्त्रार्थकोटिभिः ॥ ३.७८ ॥

PADACHEDA

तत्र अस्ति करणम् दिव्यम् सूर्यस्य मुख-वञ्चनम् । गुरु-उपदेशतः ज्ञेयम् न तु शास्त्र-अर्थ-कोटिभिः ॥ ३।७८ ॥

TRANSLITERATION

tatra asti karaṇam divyam sūryasya mukha-vañcanam . guru-upadeśataḥ jñeyam na tu śāstra-artha-koṭibhiḥ .. 3.78 ..
Shloka 79
ऊर्ध्वनाभेरधस्तालोरूर्ध्वं भानुरधः शशी । करणी विपरीताखा गुरुवाक्येन लभ्यते ॥ ३.७९ ॥

PADACHEDA

ऊर्ध्व-नाभेः अधस् तालोः ऊर्ध्वम् भानुः अधस् शशी । करणी विपरीत-आखा गुरु-वाक्येन लभ्यते ॥ ३।७९ ॥

TRANSLITERATION

ūrdhva-nābheḥ adhas tāloḥ ūrdhvam bhānuḥ adhas śaśī . karaṇī viparīta-ākhā guru-vākyena labhyate .. 3.79 ..
Shloka 80
नित्यं अभ्यासयुक्तस्य जठराग्निविवर्धनी । आहारो बहुलस्तस्य सम्पाद्यः साधकस्य च ॥ ३.८० ॥

PADACHEDA

नित्यम् अभ्यास-युक्तस्य जठर-अग्नि-विवर्धनी । आहारः बहुलः तस्य सम्पाद्यः साधकस्य च ॥ ३।८० ॥

TRANSLITERATION

nityam abhyāsa-yuktasya jaṭhara-agni-vivardhanī . āhāraḥ bahulaḥ tasya sampādyaḥ sādhakasya ca .. 3.80 ..
Shloka 81
अल्पाहारो यदि भवेदग्निर्दहति तत्क्षणात् । अधःशिराश्चोर्ध्वपादः क्षणं स्यात्प्रथमे दिने ॥ ३.८१ ॥

PADACHEDA

अल्प-आहारः यदि भवेत् अग्निः दहति तद्-क्षणात् । अधःशिराः च ऊर्ध्व-पादः क्षणम् स्यात् प्रथमे दिने ॥ ३।८१ ॥

TRANSLITERATION

alpa-āhāraḥ yadi bhavet agniḥ dahati tad-kṣaṇāt . adhaḥśirāḥ ca ūrdhva-pādaḥ kṣaṇam syāt prathame dine .. 3.81 ..
Shloka 82
क्षणाच्च किंचिदधिकं अभ्यसेच्च दिने दिने । वलितं पलितं चैव षण्मासोर्ध्वं न दृश्यते । याममात्रं तु यो नित्यं अभ्यसेत्स तु कालजित् ॥ ३.८२ ॥

PADACHEDA

क्षणात् च किंचिद् अधिकम् अभ्यसेत् च दिने दिने । वलितम् पलितम् च एव षष्-मास-ऊर्ध्वम् न दृश्यते । याम-मात्रम् तु यः नित्यम् अभ्यसेत् स तु काल-जित् ॥ ३।८२ ॥

TRANSLITERATION

kṣaṇāt ca kiṃcid adhikam abhyaset ca dine dine . valitam palitam ca eva ṣaṣ-māsa-ūrdhvam na dṛśyate . yāma-mātram tu yaḥ nityam abhyaset sa tu kāla-jit .. 3.82 ..
Shloka 83
अथ वज्रोली
स्वेच्छया वर्तमानोऽपि योगोक्तैर्नियमैर्विना । वज्रोलीं यो विजानाति स योगी सिद्धिभाजनम् ॥ ३.८३ ॥

PADACHEDA

स्व-इच्छया वर्तमानः अपि योग-उक्तैः नियमैः विना । वज्रोलीम् यः विजानाति स योगी सिद्धि-भाजनम् ॥ ३।८३ ॥

TRANSLITERATION

sva-icchayā vartamānaḥ api yoga-uktaiḥ niyamaiḥ vinā . vajrolīm yaḥ vijānāti sa yogī siddhi-bhājanam .. 3.83 ..
Shloka 84
तत्र वस्तुद्वयं वक्ष्ये दुर्लभं यस्य कस्यचित् । क्षीरं चैकं द्वितीयं तु नारी च वशवर्तिनी ॥ ३.८४ ॥

PADACHEDA

तत्र वस्तु-द्वयम् वक्ष्ये दुर्लभम् यस्य कस्यचिद् । क्षीरम् च एकम् द्वितीयम् तु नारी च वश-वर्तिनी ॥ ३।८४ ॥

TRANSLITERATION

tatra vastu-dvayam vakṣye durlabham yasya kasyacid . kṣīram ca ekam dvitīyam tu nārī ca vaśa-vartinī .. 3.84 ..
Shloka 85
मेहनेन शनैः सम्यगूर्ध्वाकुञ्चनं अभ्यसेत् । पुरुषोऽप्यथवा नारी वज्रोलीसिद्धिं आप्नुयात् ॥ ३.८५ ॥

PADACHEDA

मेहनेन शनैस् सम्यक् ऊर्ध्व-आकुञ्चनम् अभ्यसेत् । पुरुषः अपि अथवा नारी वज्रोली-सिद्धिम् आप्नुयात् ॥ ३।८५ ॥

TRANSLITERATION

mehanena śanais samyak ūrdhva-ākuñcanam abhyaset . puruṣaḥ api athavā nārī vajrolī-siddhim āpnuyāt .. 3.85 ..
Shloka 86
यत्नतः शस्तनालेन फूत्कारं वज्रकन्दरे । शनैः शनैः प्रकुर्वीत वायुसंचारकारणात् ॥ ३.८६ ॥

PADACHEDA

यत्नतः शस्त-नालेन फूत्कारम् वज्रकन्दरे । शनैस् शनैस् प्रकुर्वीत वायु-संचार-कारणात् ॥ ३।८६ ॥

TRANSLITERATION

yatnataḥ śasta-nālena phūtkāram vajrakandare . śanais śanais prakurvīta vāyu-saṃcāra-kāraṇāt .. 3.86 ..
Shloka 87
नारीभगे पदद्बिन्दुं अभ्यासेनोर्ध्वं आहरेत् । चलितं च निजं बिन्दुं ऊर्ध्वं आकृष्य रक्षयेत् ॥ ३.८७ ॥

PADACHEDA

नारी-भगे अभ्यासेन ऊर्ध्वम् आहरेत् । चलितम् च निजम् बिन्दुम् ऊर्ध्वम् आकृष्य रक्षयेत् ॥ ३।८७ ॥

TRANSLITERATION

nārī-bhage abhyāsena ūrdhvam āharet . calitam ca nijam bindum ūrdhvam ākṛṣya rakṣayet .. 3.87 ..
Shloka 88
एवं संरक्षयेद्बिन्दुं जयति योगवित् । मरणं बिन्दुपातेन जीवनं बिन्दुधारणात् ॥ ३.८८ ॥

PADACHEDA

एवम् संरक्षयेत् बिन्दुम् जयति योग-विद् । मरणम् बिन्दु-पातेन जीवनम् बिन्दु-धारणात् ॥ ३।८८ ॥

TRANSLITERATION

evam saṃrakṣayet bindum jayati yoga-vid . maraṇam bindu-pātena jīvanam bindu-dhāraṇāt .. 3.88 ..
Shloka 89
सुगन्धो योगिनो देहे जायते बिन्दुधारणात् । यावद्बिन्दुः स्थिरो देहे तावत्कालभयं कुतः ॥ ३.८९ ॥

PADACHEDA

सुगन्धः योगिनः देहे जायते बिन्दु-धारणात् । यावत् बिन्दुः स्थिरः देहे तावत् काल-भयम् कुतस् ॥ ३।८९ ॥

TRANSLITERATION

sugandhaḥ yoginaḥ dehe jāyate bindu-dhāraṇāt . yāvat binduḥ sthiraḥ dehe tāvat kāla-bhayam kutas .. 3.89 ..
Shloka 90
चित्तायत्तं नॄणां शुक्रं शुक्रायत्तं च जीवितम् । तस्माच्छुक्रं मनश्चैव रक्षणीयं प्रयत्नतः ॥ ३.९० ॥

PADACHEDA

चित्त-आयत्तम् नॄणाम् शुक्रम् शुक्र-आयत्तम् च जीवितम् । तस्मात् शुक्रम् मनः च एव रक्षणीयम् प्रयत्नतः ॥ ३।९० ॥

TRANSLITERATION

citta-āyattam nṝṇām śukram śukra-āyattam ca jīvitam . tasmāt śukram manaḥ ca eva rakṣaṇīyam prayatnataḥ .. 3.90 ..
Shloka 91
ऋतुमत्या रजोऽप्येवं निजं बिन्दुं च रक्षयेत् । मेढ्रेणाकर्षयेदूर्ध्वं सम्यगभ्यासयोगवित् ॥ ३.९१ ॥

PADACHEDA

ऋतुमत्याः रजः अपि एवम् निजम् बिन्दुम् च रक्षयेत् । मेढ्रेण आकर्षयेत् ऊर्ध्वम् सम्यक् अभ्यास-योग-विद् ॥ ३।९१ ॥

TRANSLITERATION

ṛtumatyāḥ rajaḥ api evam nijam bindum ca rakṣayet . meḍhreṇa ākarṣayet ūrdhvam samyak abhyāsa-yoga-vid .. 3.91 ..
Shloka 92
अथ सहजोलिः
सहजोलिश्चामरोलिर्वज्रोल्या भेद एकतः । जले सुभस्म निक्षिप्य दग्धगोमयसम्भवम् ॥ ३.९२ ॥

PADACHEDA

सहजोलिः च अमरोलिः वज्रोल्याः भेदः एकतस् । जले सुभस्म निक्षिप्य दग्ध-गोमय-सम्भवम् ॥ ३।९२ ॥

TRANSLITERATION

sahajoliḥ ca amaroliḥ vajrolyāḥ bhedaḥ ekatas . jale subhasma nikṣipya dagdha-gomaya-sambhavam .. 3.92 ..
Shloka 93
वज्रोलीमैथुनादूर्ध्वं स्त्रीपुंसोः स्वाङ्गलेपनम् । आसीनयोः सुखेनैव मुक्तव्यापारयोः क्षणात् ॥ ३.९३ ॥

PADACHEDA

वज्रोली-मैथुनात् ऊर्ध्वम् स्त्री-पुंसोः स्व-अङ्ग-लेपनम् । आसीनयोः सुखेन एव मुक्त-व्यापारयोः क्षणात् ॥ ३।९३ ॥

TRANSLITERATION

vajrolī-maithunāt ūrdhvam strī-puṃsoḥ sva-aṅga-lepanam . āsīnayoḥ sukhena eva mukta-vyāpārayoḥ kṣaṇāt .. 3.93 ..
Shloka 94
सहजोलिरियं प्रोक्ता श्रद्धेया योगिभिः सदा । अयं शुभकरो योगो भोगयुक्तोऽपि मुक्तिदः ॥ ३.९४ ॥

PADACHEDA

सहजोलिः इयम् प्रोक्ता श्रद्धेया योगिभिः सदा । अयम् शुभ-करः योगः भोग-युक्तः अपि मुक्ति-दः ॥ ३।९४ ॥

TRANSLITERATION

sahajoliḥ iyam proktā śraddheyā yogibhiḥ sadā . ayam śubha-karaḥ yogaḥ bhoga-yuktaḥ api mukti-daḥ .. 3.94 ..
Shloka 95
अयं योगः पुण्यवतां धीराणां तत्त्वदर्शिनाम् । निर्मत्सराणां वै सिध्येन्न तु मत्सरशालिनाम् ॥ ३.९५ ॥

PADACHEDA

अयम् योगः पुण्यवताम् धीराणाम् तत्त्व-दर्शिनाम् । निर्मत्सराणाम् वै सिध्येत् न तु मत्सर-शालिनाम् ॥ ३।९५ ॥

TRANSLITERATION

ayam yogaḥ puṇyavatām dhīrāṇām tattva-darśinām . nirmatsarāṇām vai sidhyet na tu matsara-śālinām .. 3.95 ..
Shloka 96
अथ अमरोली
पित्तोल्बणत्वात्प्रथमाम्बुधारांविहाय निःसारतयान्त्यधाराम् । निषेव्यते शीतलमध्यधाराकापालिके खण्डमतेऽमरोली ॥ ३.९६ ॥

PADACHEDA

पित्त-उल्बण-त्वात् प्रथम-अम्बु-धाराम् विहाय निःसार-तया आन्त्य-धाराम् । निषेव्यते शीतल-मध्य-धारा-कापालिके खण्ड-मते अमरोली ॥ ३।९६ ॥

TRANSLITERATION

pitta-ulbaṇa-tvāt prathama-ambu-dhārām vihāya niḥsāra-tayā āntya-dhārām . niṣevyate śītala-madhya-dhārā-kāpālike khaṇḍa-mate amarolī .. 3.96 ..
Shloka 97
अमरीं यः पिबेन्नित्यं नस्यं कुर्वन्दिने दिने । वज्रोलीं अभ्यसेत्सम्यक्सामरोलीति कथ्यते ॥ ३.९७ ॥

PADACHEDA

अमरीम् यः पिबेत् नित्यम् नस्यम् कुर्वन् दिने दिने । वज्रोलीम् अभ्यसेत् सम्यक् सा अमरोली इति कथ्यते ॥ ३।९७ ॥

TRANSLITERATION

amarīm yaḥ pibet nityam nasyam kurvan dine dine . vajrolīm abhyaset samyak sā amarolī iti kathyate .. 3.97 ..
Shloka 98
अभ्यासान्निःसृतां चान्द्रीं विभूत्या सह मिश्रयेत् । धारयेदुत्तमाङ्गेषु दिव्यदृष्टिः प्रजायते ॥ ३.९८ ॥

PADACHEDA

अभ्यासात् निःसृताम् चान्द्रीम् विभूत्या सह मिश्रयेत् । धारयेत् उत्तमाङ्गेषु दिव्य-दृष्टिः प्रजायते ॥ ३।९८ ॥

TRANSLITERATION

abhyāsāt niḥsṛtām cāndrīm vibhūtyā saha miśrayet . dhārayet uttamāṅgeṣu divya-dṛṣṭiḥ prajāyate .. 3.98 ..
Shloka 99
पुंसो बिन्दुं समाकुञ्च्य सम्यगभ्यासपाटवात् । यदि नारी रजो रक्षेद्वज्रोल्या सापि योगिनी ॥ ३.९९ ॥

PADACHEDA

पुंसः बिन्दुम् समाकुञ्च्य सम्यक् अभ्यास-पाटवात् । यदि नारी रजः रक्षेत् वज्रोल्या सा अपि योगिनी ॥ ३।९९ ॥

TRANSLITERATION

puṃsaḥ bindum samākuñcya samyak abhyāsa-pāṭavāt . yadi nārī rajaḥ rakṣet vajrolyā sā api yoginī .. 3.99 ..
Shloka 100
तस्याः किंचिद्रजो नाशं न गच्छति न संशयः । तस्याः शरीरे नादश्च बिन्दुतां एव गच्छति ॥ ३.१०० ॥

PADACHEDA

तस्याः किंचिद् रजः नाशम् न गच्छति न संशयः । तस्याः शरीरे नादः च बिन्दु-ताम् एव गच्छति ॥ ३।१०० ॥

TRANSLITERATION

tasyāḥ kiṃcid rajaḥ nāśam na gacchati na saṃśayaḥ . tasyāḥ śarīre nādaḥ ca bindu-tām eva gacchati .. 3.100 ..
Shloka 101
स बिन्दुस्तद्रजश्चैव एकीभूय स्वदेहगौ । वज्रोल्यभ्यासयोगेन सर्वसिद्धिं प्रयच्छतः ॥ ३.१०१ ॥

PADACHEDA

स बिन्दुः तद्-रजः च एव एकीभूय स्व-देह-गौ । प्रयच्छतः ॥ ३।१०१ ॥

TRANSLITERATION

sa binduḥ tad-rajaḥ ca eva ekībhūya sva-deha-gau . prayacchataḥ .. 3.101 ..
Shloka 102
रक्षेदाकुञ्चनादूर्ध्वं या रजः सा हि योगिनी । अतीतानागतं वेत्ति खेचरी च भवेद्ध्रुवम् ॥ ३.१०२ ॥

PADACHEDA

रक्षेत् आकुञ्चनात् ऊर्ध्वम् या रजः सा हि योगिनी । अतीत-अनागतम् वेत्ति खेचरी च भवेत् ध्रुवम् ॥ ३।१०२ ॥

TRANSLITERATION

rakṣet ākuñcanāt ūrdhvam yā rajaḥ sā hi yoginī . atīta-anāgatam vetti khecarī ca bhavet dhruvam .. 3.102 ..
Shloka 103
देहसिद्धिं च लभते वज्रोल्यभ्यासयोगतः । अयं पुण्यकरो योगो भोगे भुक्तेऽपि मुक्तिदः ॥ ३.१०३ ॥

PADACHEDA

देह-सिद्धिम् च लभते वज्रोली-अभ्यास-योगतः । अयम् पुण्य-करः योगः भोगे भुक्ते अपि मुक्ति-दः ॥ ३।१०३ ॥

TRANSLITERATION

deha-siddhim ca labhate vajrolī-abhyāsa-yogataḥ . ayam puṇya-karaḥ yogaḥ bhoge bhukte api mukti-daḥ .. 3.103 ..
Shloka 104
अथ शक्तिचालनम्
कुटिलाङ्गी कुण्डलिनी भुजङ्गी शक्तिरीश्वरी । कुण्डल्यरुन्धती चैते शब्दाः पर्यायवाचकाः ॥ ३.१०४ ॥

PADACHEDA

। कुण्डली-अरुन्धती च एते शब्दाः पर्याय-वाचकाः ॥ ३।१०४ ॥

TRANSLITERATION

. kuṇḍalī-arundhatī ca ete śabdāḥ paryāya-vācakāḥ .. 3.104 ..
Shloka 105
उद्घाटयेत्कपाटं तु यथा कुंचिकया हठात् । कुण्डलिन्या तथा योगी मोक्षद्वारं विभेदयेत् ॥ ३.१०५ ॥

PADACHEDA

उद्घाटयेत् कपाटम् तु यथा कुंचिकया हठात् । कुण्डलिन्या तथा योगी मोक्ष-द्वारम् विभेदयेत् ॥ ३।१०५ ॥

TRANSLITERATION

udghāṭayet kapāṭam tu yathā kuṃcikayā haṭhāt . kuṇḍalinyā tathā yogī mokṣa-dvāram vibhedayet .. 3.105 ..
Shloka 106
येन मार्गेण गन्तव्यं ब्रह्मस्थानं निरामयम् । मुखेनाच्छाद्य तद्वारं प्रसुप्ता परमेश्वरी ॥ ३.१०६ ॥

PADACHEDA

येन मार्गेण गन्तव्यम् ब्रह्म-स्थानम् निरामयम् । मुखेन आच्छाद्य तद्-वारम् प्रसुप्ता परमेश्वरी ॥ ३।१०६ ॥

TRANSLITERATION

yena mārgeṇa gantavyam brahma-sthānam nirāmayam . mukhena ācchādya tad-vāram prasuptā parameśvarī .. 3.106 ..
Shloka 107
कन्दोर्ध्वे कुण्डली शक्तिः सुप्ता मोक्षाय योगिनाम् । बन्धनाय च मूढानां यस्तां वेत्ति स योगवित् ॥ ३.१०७ ॥

PADACHEDA

कन्द-ऊर्ध्वे कुण्डली शक्तिः सुप्ता मोक्षाय योगिनाम् । बन्धनाय च मूढानाम् यः ताम् वेत्ति स योग-विद् ॥ ३।१०७ ॥

TRANSLITERATION

kanda-ūrdhve kuṇḍalī śaktiḥ suptā mokṣāya yoginām . bandhanāya ca mūḍhānām yaḥ tām vetti sa yoga-vid .. 3.107 ..
Shloka 108
कुण्डली कुटिलाकारा सर्पवत्परिकीर्तिता । सा शक्तिश्चालिता येन स मुक्तो नात्र संशयः ॥ ३.१०८ ॥

PADACHEDA

कुण्डली कुटिल-आकारा सर्प-वत् परिकीर्तिता । सा शक्तिः चालिता येन स मुक्तः न अत्र संशयः ॥ ३।१०८ ॥

TRANSLITERATION

kuṇḍalī kuṭila-ākārā sarpa-vat parikīrtitā . sā śaktiḥ cālitā yena sa muktaḥ na atra saṃśayaḥ .. 3.108 ..
Shloka 109
गङ्गायमुनयोर्मध्ये बालरण्डां तपस्विनीम् । बलात्कारेण गृह्णीयात्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३.१०९ ॥

PADACHEDA

गङ्गा-यमुनयोः मध्ये बाल-रण्डाम् तपस्विनीम् । बलात्कारेण गृह्णीयात् तत् विष्णोः परमम् पदम् ॥ ३।१०९ ॥

TRANSLITERATION

gaṅgā-yamunayoḥ madhye bāla-raṇḍām tapasvinīm . balātkāreṇa gṛhṇīyāt tat viṣṇoḥ paramam padam .. 3.109 ..
Shloka 110
इडा भगवती गङ्गा पिङ्गला यमुना नदी । इडापिङ्गलयोर्मध्ये बालरण्डा च कुण्डली ॥ ३.११० ॥

PADACHEDA

इडा भगवती गङ्गा पिङ्गला यमुना नदी । इडा-पिङ्गलयोः मध्ये बाल-रण्डा च कुण्डली ॥ ३।११० ॥

TRANSLITERATION

iḍā bhagavatī gaṅgā piṅgalā yamunā nadī . iḍā-piṅgalayoḥ madhye bāla-raṇḍā ca kuṇḍalī .. 3.110 ..
Shloka 111
पुच्छे प्रगृह्य भुजङ्गीं सुप्तां उद्बोधयेच्च ताम् । निद्रां विहाय सा शक्तिरूर्ध्वं उत्तिष्ठते हठात् ॥ ३.१११ ॥

PADACHEDA

पुच्छे प्रगृह्य भुजङ्गीम् सुप्ताम् उद्बोधयेत् च ताम् । निद्राम् विहाय सा शक्तिः ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठते हठात् ॥ ३।१११ ॥

TRANSLITERATION

pucche pragṛhya bhujaṅgīm suptām udbodhayet ca tām . nidrām vihāya sā śaktiḥ ūrdhvam uttiṣṭhate haṭhāt .. 3.111 ..
Shloka 112
अवस्थिता चैव फणावती साप्रातश्च सायं प्रहरार्धमात्रम् । प्रपूर्य सूर्यात्परिधानयुक्त्याप्रगृह्य नित्यं परिचालनीया ॥ ३.११२ ॥

PADACHEDA

अवस्थिता च एव फणावती सा अ प्रातर् च सायम् प्रहर-अर्ध-मात्रम् । प्रपूर्य सूर्यात् परिधान-युक्त्या प्रगृह्य नित्यम् परिचालनीया ॥ ३।११२ ॥

TRANSLITERATION

avasthitā ca eva phaṇāvatī sā a prātar ca sāyam prahara-ardha-mātram . prapūrya sūryāt paridhāna-yuktyā pragṛhya nityam paricālanīyā .. 3.112 ..
Shloka 113
ऊर्ध्वं वितस्तिमात्रं तु विस्तारं चतुरङ्गुलम् । मृदुलं धवलं प्रोक्तं वेष्टिताम्बरलक्षणम् ॥ ३.११३ ॥

PADACHEDA

ऊर्ध्वम् वितस्ति-मात्रम् तु विस्तारम् चतुर्-अङ्गुलम् । मृदुलम् धवलम् प्रोक्तम् वेष्टित-अम्बर-लक्षणम् ॥ ३।११३ ॥

TRANSLITERATION

ūrdhvam vitasti-mātram tu vistāram catur-aṅgulam . mṛdulam dhavalam proktam veṣṭita-ambara-lakṣaṇam .. 3.113 ..
Shloka 114
सति वज्रासने पादौ कराभ्यां धारयेद्दृढम् । गुल्फदेशसमीपे च कन्दं तत्र प्रपीडयेत् ॥ ३.११४ ॥

PADACHEDA

सति वज्रासने पादौ कराभ्याम् धारयेत् दृढम् । गुल्फ-देश-समीपे च कन्दम् तत्र प्रपीडयेत् ॥ ३।११४ ॥

TRANSLITERATION

sati vajrāsane pādau karābhyām dhārayet dṛḍham . gulpha-deśa-samīpe ca kandam tatra prapīḍayet .. 3.114 ..
Shloka 115
वज्रासने स्थितो योगी चालयित्वा च कुण्डलीम् । कुर्यादनन्तरं भस्त्रां कुण्डलीं आशु बोधयेत् ॥ ३.११५ ॥

PADACHEDA

वज्रासने स्थितः योगी चालयित्वा च कुण्डलीम् । कुर्यात् अनन्तरम् भस्त्राम् कुण्डलीम् आशु बोधयेत् ॥ ३।११५ ॥

TRANSLITERATION

vajrāsane sthitaḥ yogī cālayitvā ca kuṇḍalīm . kuryāt anantaram bhastrām kuṇḍalīm āśu bodhayet .. 3.115 ..
Shloka 116
भानोराकुञ्चनं कुर्यात्कुण्डलीं चालयेत्ततः । मृत्युवक्त्रगतस्यापि तस्य मृत्युभयं कुतः ॥ ३.११६ ॥

PADACHEDA

भानोः आकुञ्चनम् कुर्यात् कुण्डलीम् चालयेत् ततस् । मृत्यु-वक्त्र-गतस्य अपि तस्य मृत्यु-भयम् कुतस् ॥ ३।११६ ॥

TRANSLITERATION

bhānoḥ ākuñcanam kuryāt kuṇḍalīm cālayet tatas . mṛtyu-vaktra-gatasya api tasya mṛtyu-bhayam kutas .. 3.116 ..
Shloka 117
मुहूर्तद्वयपर्यन्तं निर्भयं चालनादसौ । ऊर्ध्वं आकृष्यते किंचित्सुषुम्णायां समुद्गता ॥ ३.११७ ॥

PADACHEDA

मुहूर्त-द्वय-पर्यन्तम् निर्भयम् चालनात् असौ । ऊर्ध्वम् आकृष्यते किंचिद् सुषुम्णायाम् समुद्गता ॥ ३।११७ ॥

TRANSLITERATION

muhūrta-dvaya-paryantam nirbhayam cālanāt asau . ūrdhvam ākṛṣyate kiṃcid suṣumṇāyām samudgatā .. 3.117 ..
Shloka 118
तेन कुण्डलिनी तस्याः सुषुम्णाया मुखं ध्रुवम् । जहाति तस्मात्प्राणोऽयं सुषुम्णां व्रजति स्वतः ॥ ३.११८ ॥

PADACHEDA

तेन कुण्डलिनी तस्याः सुषुम्णायाः मुखम् ध्रुवम् । जहाति तस्मात् प्राणः अयम् सुषुम्णाम् व्रजति स्वतस् ॥ ३।११८ ॥

TRANSLITERATION

tena kuṇḍalinī tasyāḥ suṣumṇāyāḥ mukham dhruvam . jahāti tasmāt prāṇaḥ ayam suṣumṇām vrajati svatas .. 3.118 ..
Shloka 119
तस्मात्संचालयेन्नित्यं सुखसुप्तां अरुन्धतीम् । तस्याः संचालनेनैव योगी रोगैः प्रमुच्यते ॥ ३.११९ ॥

PADACHEDA

तस्मात् संचालयेत् नित्यम् सुख-सुप्ताम् अरुन्धतीम् । तस्याः संचालनेन एव योगी रोगैः प्रमुच्यते ॥ ३।११९ ॥

TRANSLITERATION

tasmāt saṃcālayet nityam sukha-suptām arundhatīm . tasyāḥ saṃcālanena eva yogī rogaiḥ pramucyate .. 3.119 ..
Shloka 120
येन संचालिता शक्तिः स योगी सिद्धिभाजनम् । किं अत्र बहुनोक्तेन कालं जयति लीलया ॥ ३.१२० ॥

PADACHEDA

येन संचालिता शक्तिः स योगी सिद्धि-भाजनम् । किम् अत्र बहुना उक्तेन कालम् जयति लीलया ॥ ३।१२० ॥

TRANSLITERATION

yena saṃcālitā śaktiḥ sa yogī siddhi-bhājanam . kim atra bahunā uktena kālam jayati līlayā .. 3.120 ..
Shloka 121
ब्रह्मचर्यरतस्यैव नित्यं हितमिताशिनः । मण्डलाद्दृश्यते सिद्धिः कुण्डल्यभ्यासयोगिनः ॥ ३.१२१ ॥

PADACHEDA

ब्रह्मचर्य-रतस्य एव नित्यम् हित-मित-आशिनः । मण्डलात् दृश्यते सिद्धिः कुण्डली-अभ्यास-योगिनः ॥ ३।१२१ ॥

TRANSLITERATION

brahmacarya-ratasya eva nityam hita-mita-āśinaḥ . maṇḍalāt dṛśyate siddhiḥ kuṇḍalī-abhyāsa-yoginaḥ .. 3.121 ..
Shloka 122
कुण्डलीं चालयित्वा तु भस्त्रां कुर्याद्विशेषतः । एवं अभ्यस्यतो नित्यं यमिनो यमभीः कुतः ॥ ३.१२२ ॥

PADACHEDA

कुण्डलीम् चालयित्वा तु भस्त्राम् कुर्यात् विशेषतः । एवम् अभ्यस्यतः नित्यम् यमिनः यम-भीः कुतस् ॥ ३।१२२ ॥

TRANSLITERATION

kuṇḍalīm cālayitvā tu bhastrām kuryāt viśeṣataḥ . evam abhyasyataḥ nityam yaminaḥ yama-bhīḥ kutas .. 3.122 ..
Shloka 123
द्वासप्ततिसहस्राणां नाडीनां मलशोधने । कुतः प्रक्षालनोपायः कुण्डल्यभ्यसनादृते ॥ ३.१२३ ॥

PADACHEDA

द्वासप्तति-सहस्राणाम् नाडीनाम् मल-शोधने । कुतस् प्रक्षालन-उपायः कुण्डली-अभ्यसनात् ऋते ॥ ३।१२३ ॥

TRANSLITERATION

dvāsaptati-sahasrāṇām nāḍīnām mala-śodhane . kutas prakṣālana-upāyaḥ kuṇḍalī-abhyasanāt ṛte .. 3.123 ..
Shloka 124
इयं तु मध्यमा नाडी दृढाभ्यासेन योगिनाम् । आसनप्राणसंयाममुद्राभिः सरला भवेत् ॥ ३.१२४ ॥

PADACHEDA

इयम् तु मध्यमा नाडी दृढ-अभ्यासेन योगिनाम् । आसन-प्राणसंयाम-मुद्राभिः सरला भवेत् ॥ ३।१२४ ॥

TRANSLITERATION

iyam tu madhyamā nāḍī dṛḍha-abhyāsena yoginām . āsana-prāṇasaṃyāma-mudrābhiḥ saralā bhavet .. 3.124 ..
Shloka 125
अभ्यासे तु विनिद्राणां मनो धृत्वा समाधिना । रुद्राणी वा परा मुद्रा भद्रां सिद्धिं प्रयच्छति ॥ ३.१२५ ॥

PADACHEDA

अभ्यासे तु विनिद्राणाम् मनः धृत्वा समाधिना । रुद्राणी वा परा मुद्रा भद्राम् सिद्धिम् प्रयच्छति ॥ ३।१२५ ॥

TRANSLITERATION

abhyāse tu vinidrāṇām manaḥ dhṛtvā samādhinā . rudrāṇī vā parā mudrā bhadrām siddhim prayacchati .. 3.125 ..
Shloka 126
राजयोगं विना पृथ्वी राजयोगं विना निशा । राजयोगं विना मुद्रा विचित्रापि न शोभते ॥ ३.१२६ ॥

PADACHEDA

राजयोगम् विना पृथ्वी राजयोगम् विना निशा । राजयोगम् विना मुद्रा विचित्रा अपि न शोभते ॥ ३।१२६ ॥

TRANSLITERATION

rājayogam vinā pṛthvī rājayogam vinā niśā . rājayogam vinā mudrā vicitrā api na śobhate .. 3.126 ..
Shloka 127
मारुतस्य विधिं सर्वं मनोयुक्तं समभ्यसेत् । इतरत्र न कर्तव्या मनोवृत्तिर्मनीषिणा ॥ ३.१२७ ॥

PADACHEDA

मारुतस्य विधिम् सर्वम् मनः-युक्तम् समभ्यसेत् । इतरत्र न कर्तव्या मनः-वृत्तिः मनीषिणा ॥ ३।१२७ ॥

TRANSLITERATION

mārutasya vidhim sarvam manaḥ-yuktam samabhyaset . itaratra na kartavyā manaḥ-vṛttiḥ manīṣiṇā .. 3.127 ..
Shloka 128
इति मुद्रा दश प्रोक्ता आदिनाथेन शम्भुना । एकैका तासु यमिनां महासिद्धिप्रदायिनी ॥ ३.१२८ ॥

PADACHEDA

इति मुद्राः दश प्रोक्ताः आदिनाथेन शम्भुना । एकैका तासु यमिनाम् महा-सिद्धि-प्रदायिनी ॥ ३।१२८ ॥

TRANSLITERATION

iti mudrāḥ daśa proktāḥ ādināthena śambhunā . ekaikā tāsu yaminām mahā-siddhi-pradāyinī .. 3.128 ..
Shloka 129
उपदेशं हि मुद्राणां यो दत्ते साम्प्रदायिकम् । स एव श्रीगुरुः स्वामी साक्षादीश्वर एव सः ॥ ३.१२९ ॥

PADACHEDA

उपदेशम् हि मुद्राणाम् यः दत्ते साम्प्रदायिकम् । सः एव श्री-गुरुः स्वामी साक्षात् ईश्वरः एव सः ॥ ३।१२९ ॥

TRANSLITERATION

upadeśam hi mudrāṇām yaḥ datte sāmpradāyikam . saḥ eva śrī-guruḥ svāmī sākṣāt īśvaraḥ eva saḥ .. 3.129 ..
Shloka 130
तस्य वाक्यपरो भूत्वा मुद्राभ्यासे समाहितः । अणिमादिगुणैः सार्धं लभते कालवञ्चनम् ॥ ३.१३० ॥

PADACHEDA

तस्य वाक्य-परः भूत्वा मुद्रा-अभ्यासे समाहितः । अणिम-आदि-गुणैः सार्धम् लभते काल-वञ्चनम् ॥ ३।१३० ॥

TRANSLITERATION

tasya vākya-paraḥ bhūtvā mudrā-abhyāse samāhitaḥ . aṇima-ādi-guṇaiḥ sārdham labhate kāla-vañcanam .. 3.130 ..
Shloka 131
इति हठप्रदीपिकायां तृतीयोपदेशः ।

PADACHEDA

इति हठप्रदीपिकायाम् तृतीय-उपदेशः ।

TRANSLITERATION

iti haṭhapradīpikāyām tṛtīya-upadeśaḥ .

Add to Playlist

Practice Later

No Playlist Found

Create a Verse Post


Shloka QR Code

🔗

🪔 Powered by Gyaandweep.com

namo namaḥ!

भाषा चुने (Choose Language)

नमो नमः

Practice 100+ Vedic scriptures and 1000s of chants — one verse at a time.

Sign In