atha kasyacid dvijavarasya aṅgiraḥ-pravarasya śama-dama-tapaḥ-svādhyāya-adhyayana-tyāga-santoṣa-titikṣā-praśraya-vidyā-anasūyā-ātma-jñāna-ānanda-yuktasya ātma-sadṛśa-śruta-śīla-ācāra-rūpa-audārya-guṇāḥ nava sodaryāḥ aṅga-jāḥ babhūvuḥ mithunam ca yavīyasyām bhāryāyāmyaḥ tu tatra pumān tam parama-bhāgavatam rājarṣi-pravaram bharatam utsṛṣṭa-mṛga-śarīram carama-śarīreṇa vipra-tvam gatam.
तस्यापि ह वा आत्मजस्य विप्रः पुत्रस्नेहानुबद्धमना आसमावर्तना-त्संस्कारान्यथोपदेशं विदधान उपनीतस्य च पुनः शौचाचमनादीन्कर्मनियमाननभिप्रेतानपि समशिक्षयदनुशिष्टेन हि भाव्यं पितुः पुत्रेणेति ३।
PADACHEDA
तस्य अपि ह वा आत्मजस्य विप्रः पुत्र-स्नेह-अनुबद्ध-मनाः आ समावर्तनात् संस्कारान् यथा उपदेशम् विदधानः उपनीतस्य च पुनर् शौच-आचमन-आदीन् कर्म-नियमान् अनभिप्रेतान् अपि समशिक्षयत् अनुशिष्टेन हि भाव्यम् पितुः पुत्रेण इति।
TRANSLITERATION
tasya api ha vā ātmajasya vipraḥ putra-sneha-anubaddha-manāḥ ā samāvartanāt saṃskārān yathā upadeśam vidadhānaḥ upanītasya ca punar śauca-ācamana-ādīn karma-niyamān anabhipretān api samaśikṣayat anuśiṣṭena hi bhāvyam pituḥ putreṇa iti.
स च अपि तत् उ ह पितृ-सन्निधौ एव अ सध्रीचीनम् इव स्म करोति छन्दांसि अध्यापयिष्यन् सह व्याहृतिभिः स प्रणव-शिरः-त्रिपदीम् सावित्रीम् ग्रैष्म-वासन्तिकान् मासान् अधीयानम् अपि असमवेत-रूपम् ग्राहयामास।
TRANSLITERATION
sa ca api tat u ha pitṛ-sannidhau eva a sadhrīcīnam iva sma karoti chandāṃsi adhyāpayiṣyan saha vyāhṛtibhiḥ sa praṇava-śiraḥ-tripadīm sāvitrīm graiṣma-vāsantikān māsān adhīyānam api asamaveta-rūpam grāhayāmāsa.
pitari uparate bhrātaraḥ enam a tad-prabhāva-vidaḥ trayyām vidyāyām eva paryavasita-matayaḥ na para-vidyāyām jaḍa-matiḥ iti bhrātuḥ anuśāsana-nirbandhāt nyavṛtsanta.
स च प्राकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजडबधिरमूकेत्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च कार्यमाणः परेच्छया करोति विष्टितो वेतनतो वा याच्ञ्या यदृच्छया वोपसादितमल्पं ८।
PADACHEDA
स च प्राकृतैः द्विपद-पशुभिः उन्मत्त-जड-बधिर-मूक-इति अभिभाष्यमाणः यदा तद्-अनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च कार्यमाणः पर-इच्छया करोति विष्टितः वेतनतः वा याच्ञ्या यदृच्छया वा उपसादितम् अल्पम्।
TRANSLITERATION
sa ca prākṛtaiḥ dvipada-paśubhiḥ unmatta-jaḍa-badhira-mūka-iti abhibhāṣyamāṇaḥ yadā tad-anurūpāṇi prabhāṣate karmāṇi ca kāryamāṇaḥ para-icchayā karoti viṣṭitaḥ vetanataḥ vā yācñyā yadṛcchayā vā upasāditam alpam.
yadā tu paratas āhāram karma-vetanataḥ īhamānaḥ sva-bhrātṛbhiḥ api kedāra-karmaṇi nirūpitaḥ tat api karoti kintu na samam viṣamam nyūnam adhikam iti veda kaṇa-piṇyāka-phalīkaraṇa-kulmāṣa-sthālī-purīṣa-ādīni api amṛta-vat abhyavaharati.
भृशम् अमर्ष-रोष-आवेश-रभस-विलसित-भ्रुकुटि-विटप-कुटिल-दंष्ट्र-अरुण-ईक्षण-आटोप-अति भयानक-वदना हन्तु-कामा इव इदम् महा-अट्टहासम् अति संरम्भेण विमुञ्चन्ती तेन एव असिना विवृक्ण-शीर्ष्णाम् गलात् स्रवन्तम् असृज्-आसवम् अति उष्णम् सह गणेन निपीय अतिपान-मद-विह्वल-उच्चैस्तराम् स्व-पार्षदैः सह जगौ ननर्त च विजहार च शिरः-कन्दुक-लीलया।
TRANSLITERATION
bhṛśam amarṣa-roṣa-āveśa-rabhasa-vilasita-bhrukuṭi-viṭapa-kuṭila-daṃṣṭra-aruṇa-īkṣaṇa-āṭopa-ati bhayānaka-vadanā hantu-kāmā iva idam mahā-aṭṭahāsam ati saṃrambheṇa vimuñcantī tena eva asinā vivṛkṇa-śīrṣṇām galāt sravantam asṛj-āsavam ati uṣṇam saha gaṇena nipīya atipāna-mada-vihvala-uccaistarām sva-pārṣadaiḥ saha jagau nanarta ca vijahāra ca śiraḥ-kanduka-līlayā.
Participate in traditional Shiva Pūjā performed with authentic mantras, their meanings, and prescribed rituals for matrimony harmony, stability and longevity.
Welcome
Begin your learning journey
Gyaandweep's eGurukuls bring Vedic knowledge to structured, guided learning paths.
✓
You're all set
Head to your chosen Gurukula and begin your first Learning Path.